Ерден ердің қаупі бар.
«Ерден ердің қаупі бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер азамат қорқақтан емес, өзі сияқты ерден сескенеді: оған тек тең күштінің ғана қауіп төндіруі мүмкін. Мақалдың екі қыры бар. Біріншісі: мықтыға мықтының қарсы келетінін, күшті адамның да өзін жеңілмейтін санауы қате екенін ескертеді. Екіншісі: ерлер бір-бірін сыйлап, бір-бірінен сақтанады, бұл сақтық бәсекеге, кейде күндестікке ұласады. Негізгі ой — күш теңдігі: әр мықтының алдынан одан да мықты не тең біреу шығады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «ер» сөзі қатар екі рет келіп, айнадағыдай бетпе-бет тұр: бір ер екіншісінің бейнесі. Қауіп — қатер, сонымен бірге сескену, сақтану сезімі; яғни мұнда тек сырттан төнетін қатер емес, іштегі сақтық та бар. Батырлар жырында жекпе-жекке шыққан екі батырдың алдымен бір-бірін барлап, бір-бірінің айбынынан сескенетін тұстары жиі кездеседі. Мақал сол көріністі бір ауыз сөзге сыйдырған: шын қарсылас — тек өзіңе тең кісі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды мықты, беделді адам өзін тым жоғары ұстағанда, оған сақтықты еске салу үшін айтады. Сондай-ақ екі мықты бәсекелестің бір-біріне сақтықпен қарайтынын түсіндіргенде қолданылады: спортта, саудада, сайлауда. Интонациясы — байыпты ескерту, кейде сүйсіну. Әлсіз адамды қорқақ деп кінәлау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Чемпион деп кеудеңді керме, ертеңгі қарсыласың да аз емес. Ерден ердің қаупі бар».
Қолданылу жағдаяттары
— Аудандық бәйгеге былтырғы жүлдегер аттың иесі келгенде, жүйрігін баптап жүрген жылқышы оған сақтана қарап, ерден ердің қаупі бар дейді.
— Тоғызқұмалақ турнирінде жеңіске үйреніп алған оқушыға мұғалімі жаңа келген күшті ойыншыны көрсетіп, абай болуды ескертеді.