Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі.
«Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер жігіттің өмірі тұтасымен еліне арналады: ол ел үшін дүниеге келеді, ел үшін еңбек етеді, қажет болса, ел үшін жанын қияды. Мақал жеке бастың қамынан халықтың мүддесін жоғары қоюды ер азаматтың басты қасиеті санайды. Мұнда «өледі» сөзі тек соғыс туралы емес: адамның бүкіл ғұмырын, күш-қуатын еліне жұмсауы да осы мағынада. Мақал азаматтық парызды қысқа да нық тұжырымдайды, сондықтан тәрбиелік сөздерде жиі келтіріледі.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі рет қайталанатын «ел үшін» тіркесіне құрылған: туу мен өлу — адам өмірінің екі шеті, екеуі де бір мақсатқа байланады. Бұл қайталау адам ғұмырының басынан аяғына дейін бір бағытта екенін көрсетеді. Ер жігіт — қазақ ұғымында тек ер адам емес, жауапкершілігі мол, ар-намысты азамат. Ел — туған жер, халық, ауыл-аймақ. Батырлар жырларындағы ел қорғаған ерлердің бейнесі осы мақалдың артында тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды Отан қорғаушылар, елге еңбегі сіңген азаматтар туралы мерекелік, салтанатты жиындарда айтады. Мектепте ұлдарға тәрбиелік сөз ретінде, әскерге аттандырғанда бата-тілек ретінде естіледі. Мысалы: «Балам, ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі, абыройыңды сақта». Бейбіт күнде мақалды өлімге құштарлық ретінде түсіндіру қате: басты ой — елге қызмет.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл мектебінде Отан қорғаушылар күніне арналған кеште ардагер оқушыларға: «Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі», — деп, өз жолын әңгімелейді.
— Тасқын кезінде ауылдың жігіттері түні бойы бөгет тұрғызып, үйлерді судан сақтап қалады; таңертең әжелер оларға ақ батасын береді.