Ел көшті, жау жетті деп,
қашуыңа болайын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ел көшсе де, жау жетсе де, сенің қашып құтылуыңның өзі пайда әкелмейді деген ойға саяды. Астарлы мағынасы — қиындық туған сәтте сасқалақтап қашпай, сабыр сақтап, елмен бірге әрекет ету керек. Жау келгенде немесе қауіп төнгенде, ең әлсіз қадам — үркіп, берекені ыдырату. Қазақ танымында мұндай сөз адамды қайсарлыққа, есті болуға, ортақ іске жауапкершілікпен қарауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел көшті» — жұрттың босуы, қиын заман, жұрт басына түскен ауыртпалықтың белгісі. «Жау жетті» — нақты қауіп, қысым, төтенше жағдайды бейнелейді. Ал «қашуыңа болайын» деген тіркес — қорқақтықты, дәрменсіз әрекетті әжуалау. Яғни мақал сырттай айтылғанмен, ішкі мәні арқылы батылдық пен сабырдың қадірін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қауіп-қатерде немесе қиын шешім алдында үрейге берілмеуді еске салады. Мысалы, жұмыс орнында дағдарыс болып, бәрі абыржып жатқанда, бір адам дереу «бәрі бітті» деп кетіп қалмай, жағдайды талдап, әріптестерімен бірге шешім іздеуі керек. Сонда ғана қиындық жеңілдейді.
qashýyńa bolaıyn.