Екі батыр елде жатыр,
Жеке батыр жерде жатыр.

Негізгі мағынасы

Екі батыр бірге болса, екеуі де аман-есен елге оралып, ауылында тыныш жатады; жалғыз батыр жау ортасында қалып, далада қаза табады. «Жерде жатыр» — жер құшып, өліп жату. Мақал бірліктің күшін айтады: ең мықты адамның өзі жалғыз болса, қатерден шыға алмайды, ал серігі бар адам бір-біріне сүйеніп, жеңіске жетеді. Отбасы, дос, серіктес арасындағы ынтымақ туралы да осылай айтылады.

Образдар мен теңеулер

Мақал «жатыр» етістігінің екі түрлі мағынасына құрылған: «елде жатыр» — үйінде, елінің ортасында жайбарақат өмір сүріп жатыр; «жерде жатыр» — шайқас алаңында қалды, қаза тапты. «Екі» мен «жеке» сөздері дыбысы жағынан ұқсас, мағынасы қарама-қарсы. Ел мен жер де бір-біріне жақын естіледі: бірі тірліктің, бірі өлімнің белгісі. Көшпелі соғыста жалғыз шыққан жауынгердің артынан көмек келмеуі шын қауіп еді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды бірлесіп іс істеуге шақырғанда, жалғыз тәуекелге баратын адамды тоқтатқанда айтады. Мысалы, алыс жолға жалғыз шықпақ болған жігітке: «Серік ал, екі батыр елде жатыр, жеке батыр жерде жатыр». Интонациясы көбіне қамқорлық, ескерту. Жеке еңбекті, дербестікті мүлде жоққа шығару үшін қолданылмайды: ол тек қатерлі істе жалғыздықтың қаупін көрсетеді.

Қолданылу жағдаяттары

— Тауға аң аулауға жалғыз шықпақ болған немересіне атасы: «Екі батыр елде жатыр, жеке батыр жерде жатыр», — деп, көршінің ұлын қоса жібереді.
— Ауыл мектебінің командасы әр ойыншы жеке ойнағанда ұтылып, бір-біріне доп беріп ойнай бастағанда ғана жеңіске жетеді.