«Ер жігіт бір күнде бір кісілік, Бір күнде мың кісілік.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір жігіттің өзі кей күні қатардағы бір адамның ғана ісін атқарады, ал басқа бір күні, қиын сәт туғанда, мың адамның жүгін көтереді. Мақал ер жігіттің күші жағдайға қарай ашылатынын айтады: тыныш күнде ол көзге түспейді, ал ел басына іс түскенде оның ерлігі, ақылы, табандылығы бірден көрінеді. Сондай-ақ адамның бағасын бір ғана күнге қарап шешпеуді ескертеді: бүгін қарапайым көрінген жігіт ертең көпшілікті құтқаратын адам болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Кісілік сөзі мұнда өлшем бірлігі сияқты: бір кісілік — бір адамның күші, ісі, үлесі; мың кісілік — тұтас жасақтың күші. Батырлар жырында бір батырдың ерлігі бүкіл қолдың жеңісін шешетін тұстар жиі суреттеледі; мақал сол көзқарасты қысқа сандық қарама-қарсылыққа сыйғызған. Екі жолдағы «бір күнде» тіркесі уақытты бірдей етіп, айырманы тек санға жүктейді: бір мен мың. Бұл қайталау тыңдаушының назарын күтпеген секіріске аударады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне біреудің күтпеген жерден үлкен іс тындырғанын мақтағанда айтады: дауылда малды аман алып қалған малшыны, өрт кезінде көршілерін оятқан жігітті. Кейде жастың әзір көзге түспейтінін айтып, оны мұқатқандарға жауап ретінде қолданылады: уақыты келгенде көресіңдер. Интонациясы — мақтау, сенім білдіру. Мысалы: «Үнсіз жүретін Ерлан су тасқынында жарты ауылды көшірді ғой. Ер жігіт бір күнде бір кісілік, бір күнде мың кісілік деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауда боран соққан түні жалғыз шопан жігіт отарды түгел қораға қамап, таңертең ауыл ақсақалдары оның ерлігін айтып таңырқайды.
— Футбол командасында үнемі қосалқыда отыратын бала финалда екі гол соғып, жаттықтырушы оны: «Бір күнде мың кісілік болдың», — деп құшақтайды.
Bir kúnde myń kisilik.