«Ер иесіз қос табар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер жолда жүріп иесіз қос, яғни біреу тастап кеткен баспана табады: ол қайда барса да паналайтын жер, тірлік ететін орын табады. Мақал ер адамның алғырлығын, қай жерде де жол табатынын айтады. Жат жерде де, қиын жағдайда да ердің қолы бос қалмайды: басқалар байқамаған мүмкіндікті ол көреді. Ерлік тек соғыста емес, тіршілікке бейімделуде де көрінеді. Батылдық пен ептілік адамды аштан да, суықтан да аман алып шығады.
Образдар мен теңеулер
Қос — малшылардың, аңшылардың, жолаушылардың уақытша баспанасы: қамыстан, киізден, бұтақтан тұрғызылған шағын лашық. Иесіз қос — иесі көшіп кеткен, тастап кеткен баспана. Көшпенді жолаушы үшін далада осындай қос табу — үлкен олжа: онда түнейді, боранда паналайды. Мақал ердің жолы ашық екенін, тағдыр да батылға жәрдемдесетінін осы қарапайым бейнемен береді. Бар болғаны төрт сөз, бірақ ішінде ұзақ сапардың тұтас көрінісі бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды алыс сапарға, бейтаныс жерге аттанған жігітке сенім білдіру үшін, не ешкімнің көмегінсіз жол тапқан адамды мақтау үшін айтады. Мысалы, шетелге оқуға кеткен ұлының ол жақта жұмыс та, пәтер де тапқанын естіген әкесі: «Ер иесіз қос табар деп едім ғой», — деп мақтанады. Өзгенің мүлкін иемденуді ақтау деп түсінбеген жөн: мұнда сөз иесіз қалған нәрсе туралы.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан қалаға көшкен жігіт бірінші аптада-ақ жұмыс пен пәтер табады. Анасы телефонмен сөйлесіп болған соң, көршісіне мақалды айтады.
— Аңшылар тауда адасып қалғанда, жас жігіт қалың қардың арасынан ескі малшы қосын тауып алады. Ағалары мақалды айтып, оны мақтайды.