Ер жігіт үйде туып, түзде өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың өмірі тек үй ішіндегі тыныш тірлікпен шектелмейтінін білдіреді. Тура мағынада адам үйде туады, бірақ оның шын мәні мен тағдыры түзде, яғни ел ішінде, еңбек пен ерлік үстінде көрінеді. Астарлы мағынасы — жігіттің намысы, қайраты, жауапкершілігі сыртта сыналады; ол елге қызмет етіп, қиындыққа қарсы тұрып, қажет болса өмірін де халық жолына арнауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — балалық, отбасы, бастау, ал «түз» — кең дүние, қоғамдық өмір, майдан, еңбек пен сынақ алаңы. «Туып» сөзі адамның дүниеге келуін ғана емес, тәрбиемен қалыптасуын да аңғартады. «Өлер» дегені міндетті түрде қаза табу емес, ер жігіттің аты, абыройы, ісі ел ішінде қалатынын меңзейді. Яғни, ердің құны — істеген ісінде.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ер адамның белсенді, пайдалы, жауапты болуын еске салады. Ол тек отбасы қамын ойлап қана қоймай, қоғамға да үлес қосуы керек. Мысалы, жас жігіт мамандығын жетік меңгеріп, ауылына немесе қаласына қызмет етіп, ерікті іс-шараларға қатысса, ол мақалдың мәнін өмірде көрсеткен болады.