Ер күйігінен жер күйігі жаман.

Негізгі мағынасы

Мақалдың тура мағынасы: ер күйігінен жер күйігі ауыр. «Ер күйігі» — ерінен, яғни жарынан не ел қорғаны болған азаматынан айырылудың қайғысы; «жер күйігі» — туған жерінен, атамекенінен айырылудың қасіреті. Халық екеуін салыстырып, жерден айырылуды одан да ауыр санайды. Себебі ер қазасы — бір отбасының, бір әулеттің қайғысы, ал жер айырылса, бүкіл елдің тұрмысы, тарихы, келешегі шайқалады. Мақал жер — елдің тірегі, оны қорғау — ең үлкен парыз деген ойды білдіреді.

Образдар мен теңеулер

«Күйік» — жүректі өртеген ауыр қайғы, ішкі өрт. Бір сөздің екі рет қайталануы мен «ер» мен «жер» сөздерінің ұйқасы мақалды есте қаларлық етеді. Ер — жеке адамның, отбасының тірегі, жер — бүкіл халықтың тірегі. Осылайша мақал жеке қайғы мен ортақ қасіретті таразыға салады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал туған жерді, оның табиғатын қорғаудың маңызын айтуға сай келеді. Мысалы, ауыл маңындағы өзен құрғап, жайылым тозса, ол жерде бір-екі отбасы емес, тұтас ауыл тұралап қалады. Сондықтан жерге ұқыпты қарау, оны ластамау, бей-берекет шашпау — ортақ жауапкершілік. Жеке қайғының жарасы жазылады, ал жоғалған жерді қайтару әлдеқайда қиын.