Ер күйігінен жер күйігі жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның күйігін жердің күйігінен ауыр қою. Астарлы мағынасы — ер-азаматтың көрген қайғысы, жүрек жарасы, ар-намысқа түскен салмақ кез келген сыртқы қасіреттен де ауыр сезіледі. Қазақ түсінігінде ердің ішкі күйігі — отбасы, ел, намыс, жауапкершілікпен байланысты терең мұң. Сондықтан бұл сөз адамның жан азабын, ауыр ой мен қайғыны жеңіл нәрсе деп қарамауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер күйігі» — ер адамның басындағы жан жарасы, күйзеліс, ішкі қайғы. Ал «жер күйігі» — табиғаттың, кең даланың күйігі сияқты сырттай ауыр көрінгенімен, адам жүрегіндегі қасіреттен төмендеу ұғым. Халықтық ойлау жүйесінде жер де, ел де қымбат, бірақ ердің ішкі күйігі оның намысына, елге деген жауапкершілігіне тікелей тиеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамға психологиялық ауырлықтың да үлкен жүк екенін түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, қызметінде үлкен қысым көріп, отбасылық қиындыққа ұшыраған ер адамға «оның күйігі сыртқа білінбесе де, іштей қатты қиналып жүр» деп айтуға болады. Бұл мақал жан дүниені түсініп, адамға сабырмен қарауға шақырады.