Ер жігіт үш ақ үй, үш қара үй тігеді.
«Ер жігіт үш ақ үй, үш қара үй тігеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер жігіт өмірінде үш рет ақ үй, үш рет қара үй тігеді, яғни бірде байып, бірде кедейленіп, тағдырдың өрі мен ылдиын бірнеше рет көреді. Ақ үй — жаңа, ақ киізбен жабылған, дәулетті тұрмыс; қара үй — ескі, ыстан қарайған киізді, жұпыны баспана. Мақал байлық та, жоқшылық та тұрақты емес екенін айтып, жігітті бақытқа мастанбауға, қиындыққа мойымауға шақырады. Ерге бір рет құлау — соңы емес, ол қайта тұрып, жаңа шаңырақ көтере алады. «Үш» саны мұнда нақты есеп емес, «бірнеше рет» деген мағынада.
Образдар мен теңеулер
Киіз үйдің түсі иесінің жағдайын көрсеткен. Жаңа киіз ақ болады, сондықтан дәулетті отбасы жаңа киізбен жапқан ақ үй тігеді. Ал киіз жылдар бойы ыс пен жаңбырдан қарайып, тозады; жаңасын жасауға шамасы келмеген кедей отбасы сол қара үйде тұрады. Сонымен үйдің түсі — дәулеттің белгісі. «Үш ақ үй, үш қара үй» деген теңестірілген қайталау тағдырдың кезектесіп тұрған жақсы-жаман кезеңдерін елестетеді. «Тігу» етістігі көшпелі тіршіліктің өзі: көшіп, қонып, жаңа жерге үй тігу.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал тауқыметке ұшыраған, ісі сәтсіз болған, малынан айырылған жігітті жұбатқанда айтылады: бұл соңы емес, ер қайта көтеріледі. Кейде жаңа байып, мастанып кеткен адамға ескерту ретінде де келеді: бүгін ақ үй болса, ертең қара үй болуы мүмкін. Үні — жұбату, сабырға шақыру. Мысалы: «Дүкенің жабылды деп күйзелме, ер жігіт үш ақ үй, үш қара үй тігеді, әлі-ақ қайта тұрасың».
Қолданылу жағдаяттары
— Жұттан кейін малынан айырылған шопанға ауылдың қарты келіп, бұрынғы жылдары өзінің де бірнеше рет қайта бастағанын айтады.
— Кәсібі күйреген ұлына әкесі дастархан басында осы мақалды айтып, жаңа іс бастауға қолындағы жинағын береді.
— Тойда бай досы мақтанып отырғанда, қарт көршісі оған ақырын ғана тағдырдың құбылмалы екенін еске салады.