«Ер елінде, гүл жерінде.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер өз елінде, гүл өз жерінде көрікті: гүлді тамырымен жұлып басқа жерге апарсаң, солып қалады, ер де өз елінен жырақта қадірінен айырылады. Мақал әр нәрсенің өз орны, өз топырағы бар екенін айтады. Адамның қабілеті, беделі, күші өз ортасында толық ашылады. Сонымен бірге бұл ерге ескерту де: сенің орның — еліңнің ішінде, оған қызмет етуде.
Образдар мен теңеулер
Гүл — нәзік, тамыры топыраққа байланған өсімдік; жерінен үзілсе тез солады. Ер — қазақ ұғымында ел қорғаны, ел ісінің адамы. Мақал осы екі бейнені бір қалыпқа салады: «ер — елінде», «гүл — жерінде». Етістік мүлде жоқ, сондықтан ой үкім сияқты қысқа естіледі; оқырман «жарасады, көрікті, өседі» деген сөзді өзі қосып оқиды. Гүл мен ердің қатар келуі нәзіктік пен күштің бірдей тамырға мұқтаж екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Туған елінде жұмыс істеп, абыройға жеткен адамды мақтағанда, не туған жерге оралуға шақырғанда айтылады. Тон — жылы, құрметті. Мысалы: «Ауылға дәрігер боп оралғаның дұрыс болды, ер елінде, гүл жерінде». Басқа жерде табысқа жеткен адамды кінәлау үшін айтса, мақалдың жылы үні жоғалады.
Қолданылу жағдаяттары
— Қалада оқып, ауылға мұғалім болып оралған жігітті ақсақал жиында мақтап, мақалды айтады.
— Бақшадағы гүлді қазып, пәтерге апармақ болған немересіне әжесі гүлдің өз жерінде жақсы өсетінін түсіндіреді.