Ағайын туралы 251
Ағайын туралы мақал-мәтелдер туыстықтың қадірін, бірліктің күшін, сыйластық пен татулықты дәріптейді.
251
Мақал-мәтел
97.4K
Қаралым
387
Орташа
Сұрыптау:
Қарағай бойы қар жауса,
Жұтамайды сауысқан.
Қанды қалпақ кисе де,
Қиыспайды туысқан.
Жұтамайды сауысқан.
Қанды қалпақ кисе де,
Қиыспайды туысқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық байланыстың мықтылығын айтады. Қарағайдың биіктігіндей қалың қар жауса да сауысқан…
Түбі бір түтпейді,
Туысы бір түртпейді.
Туысы бір түртпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстығы бір болса да, мінезі мен пиғылы бөлек адамдардың бәрі бірдей емес екенін білдіреді…
Бабадан асқан әз бар ма,
Батадан асқан сөз бар ма?!
Батадан асқан сөз бар ма?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-баба аманаты мен батаның қадірін жоғары қояды. «Бабадан асқан әз бар ма» дегені — атадан…
Жылқыдағы боз айғыр,
Қуып құлын таламас.
Қуып құлын таламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: боз айғыр өзінен шыққан құлынды қумайды, оған тістеніп, шабуыл жасамайды…
Жақсыдан жақсы туса -
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
Елдің шынары.
Жаманнан жақсы туса -
Елдің шырағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамның ұрпағы да жақсы болып өссе, ол елге биік тірек, үлкен…
Күнде бір мақал
«Ағайын туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс…
Ағасына қарай інісі,
Апасына қарай сіңлісі.
Апасына қарай сіңлісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің мінезі мен тәрбиесі кішіге тікелей әсер ететінін білдіреді. Ағасы қандай болса…
Жиен мыңнан, күйеу жүзден үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, ал астарлы мәні өте терең. Қазақ ұғымында жиен де, күйеу де өз…
Қайғылыға туыстан көмек, достан демеу.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қайғырған, қиындыққа тап болған адамға ең алдымен туысы жәрдем беріп…
Алтын тон кисең,
Атаңды ұмытпа,
Орманға барсаң,
Балтаңды ұмытпа.
Атаңды ұмытпа,
Орманға барсаң,
Балтаңды ұмытпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қай жерде жүрсе де, өзіне тірек болған нәрсені ұмытпау керегін айтады. Тура…
Нағашымен күрессе, жығылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нағашымен күш сынасқан адам, көбіне, жеңіледі. Астарлы мағынасы — өзіңе…
Ағаға ықылас - іні парызы.
Негізгі мағынасы Ағаға ықылас көрсету — іні үшін міндет, парыз. Бұл мақал үлкенді құрметтеу, жасы үлкен адамға ізет…
Арқан бойы жердің,
Тұсау бойы жақындығы бар.
Тұсау бойы жақындығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақындықтың өлшемі кейде өте аз қашықтықтың өзімен-ақ бағаланатынын білдіреді. Тура…
Қан туысынан жан туысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қан жағынан жақын туыстан гөрі, жан дүниесі, мінезі, ниеті бір адам артық…
Жақының өлсе қойысқан,
Атың өлсе сойысқан,
Жауың келсе қуысқан,
Бәрінен жақсы туысқан.
Атың өлсе сойысқан,
Жауың келсе қуысқан,
Бәрінен жақсы туысқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстың қадірін, жақын адамның тіректік күшін жоғары қояды. Адам басына қиындық түскенде…
Елден безген көмусіз қалады.
Негізгі мағынасы «Елден безген көмусіз қалады» деген мақал адам өз жұртынан, қауымынан қол үзсе, қиын күнде тірек…
Үлкен үйдегі күлсе,
Кіші үйдегі езу тартар.
Кіші үйдегі езу тартар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен үйдегі, яғни отбасы не әулет ішіндегі қуаныштың, жақсы көңіл күйдің кіші үйдегілерге…
Ырыс қашса да, туыс қашпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — дәулет, несібе, ырыс бір күнде келіп, бір күні кетуі мүмкін, ал туыстық…
Аталастың саудасы айында қайтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстас, жақын адамдар арасындағы сауда-саттық пен есеп-қисаптың ұзаққа созылмайтынын…
Амандық - ағадан.
Негізгі мағынасы «Амандық - ағадан» деген мақал үлкеннің, әсіресе ағайын ішіндегі абыройлы, сыйлы азаматтың амандығы…
Аға - бордай, іні - зордай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы жас ерекшелігі мен орын тәртібін аңғартады. «Аға» сөзі сыйлы, жол…
Жетім бала секілді жездем пақыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — «жетім бала сияқты өте қорғансыз, жәрдемсіз» дегенге саяды. Астарлы…
Үлкеннің ауырлығы кішіге түседі.
Негізгі мағынасы Үлкен адамның жауапкершілігі, уайымы, ісі көп болғандықтан, оның салмағы көбіне кішіге де тиеді. Яғни…
Туғаныңды көргенім жоқ,
Өлгеніңе жыламаймын.
Өлгеніңе жыламаймын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жақындық, туыстық байланыс жоқ болса, ол үшін ерекше қайғырып, көз жасын төгудің де…
Ағадан қалғанды іні киіп өседі,
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, әсіресе аға мен апаның тәрбиесі мен үлгісі кейінгі іні-қарындасқа мұра болып…
Тамыр тартқан тарықпас.
Негізгі мағынасы Тамыр тартқан тарықпас деген мақалдың тура мағынасы — адам өз тамырын, шығу тегін, туыстық және елдік…
Балалығың ұстаса, нағашыңа бар,
Жігіттікті сағынсаң, қайныңа бар.
Жігіттікті сағынсаң, қайныңа бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жас шағындағы еркелігін, аңғал көңілін, кейде бала мінезге қайта оралатын сәтін…
Бөле берік емес,
Итмұрын өрік емес.
Итмұрын өрік емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөле — ең жақын туыстардың бірі болғанымен, ол әрдайым мықты, сенімді…
Ағасы өлсе - оң қанатының қайырылғаны,
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аға мен іні жоғын бірдей ауыр қайғы деп көрсетеді. Аға — үйдің қорғаны, ақылшысы, тірек…
Өлсек, көріміз бір,
Шықсақ, төріміз бір.
Шықсақ, төріміз бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өмірде де, өлімде де бірге болу. Астарлы мағынасы — ағайынның, туыстың…
Тумаң бар, туысқандай болмайды,
Тұрман бар, құйысқандай болмайды.
Тұрман бар, құйысқандай болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың, жақындықтың орны бөлек екенін айтады. Адамның жанында жүрген таныс, көрші не…
Үйден ұзап шықсаң,
Қатыныңа қадірің артады.
Ауылдан ұзап шықсаң,
Жақыныңа қадірің артады.
Қатыныңа қадірің артады.
Ауылдан ұзап шықсаң,
Жақыныңа қадірің артады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадірі мен жақындарының бағасы арақашықтықта айқынырақ сезілетінін білдіреді. Үйдің…
Жиен келді дегенше, жеті бөрі келді де.
Негізгі мағынасы «Жиен келді дегенше, жеті бөрі келді де» деген мақал жиеннің нағашы жұртқа еркелігі мен салмағын…
Туысы жақын жақын емес,
Қонысы жақын жақын.
Қонысы жақын жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның туысы алыс болса да, егер араласып-қатынасы жоқ болса, ол шын…
Алғал сөйлеп былғама,
Адал туған ағаны.
Адал туған ағаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөз мәдениетін сақтауға, туыстың қадірін төмендетпеуге үндейді. Тура мағынасында…
Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды.
Негізгі мағынасы «Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды» деген мақал туыстықтың киесін, нағашы мен жиен арасындағы нәзік…
Нағашы алған торықпас,
Жиен алған молықпас.
Жиен алған молықпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нағашыдан алған сыйлық не көмек адамды тарықтырмайды, ал жиеннен алған…
Бір ауылда мың туысқан болғанша,
Әр ауылда бір туысқан болсын.
Әр ауылда бір туысқан болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ауылдың ішінде көп туысың болғанынан гөрі, әр ауылда бір-бір жақының…
Аға бастар, іні қоштар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы, бастамасы мен жауапкершілігі алдыңғы орында болатынын білдіреді. «Аға бастар»…
Алты қойы артық болса,
Інісі ағасына сәлем бермес.
Інісі ағасына сәлем бермес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал-дүние мен байлық адамның мінезіне әсер етіп, кейде туыстық сыйластықты әлсірететінін…
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен ағайынның шын қадірі адам басына іс түскенде, өмірдің ауыртпалығын көргенде анық…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы оңға басатын, ісі сәтті жігіттің алдынан жеңгесі шығып, жолын ашып…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
«Ағайын туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың туыстық қатынасқа, бауырмалдыққа және ел ішіндегі ынтымаққа берген бағасын танытатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар ағайынның арасы ажырамай, қиын шақта сүйеніш, қуанышта серік болуын насихаттайды.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.