Туысы жақын жақын емес,
Қонысы жақын жақын.

Негізгі мағынасы

Туыстығы жақын адам әрқашан жақын бола бермейді, ал қонысы жақын, қасыңда тұратын адам — шын жақын. Мақал күнделікті өмірде, қиын сәтте көмекке бірінші болып көрші келетінін айтады. Туысың алыста болса, оның көмегі кешігеді, ал көршің қолма-қол жетеді. Сонымен бірге туыстың өзі де, қасында тұрмаса, бірте-бірте алыстап кетеді. Мақал «жақын» сөзінің екі мағынасын қатар қояды: туыстық жақындық пен қашықтықтағы жақындық, және соңғысын маңыздырақ деп табады.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың бар әсері «жақын» сөзінің ойнауында: ол төрт рет қайталанып, әр жолы басқа реңк алады. Туысы жақын — қан бойынша жақын; қонысы жақын — үйі, ауылы қатар тұрған. Қоныс — ауыл тігетін, мал жайылатын орын; көшпелі тұрмыста ауылдар жайлауда, қыстауда бір-біріне іргелес қонып, бірге көшкен. Іргелес ауылдар күнде көріседі, бірге мал бағады, бірге той жасайды, ал туыстың ауылы басқа жайлауда болуы мүмкін.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Көршінің қадірін айтқанда, оған алғыс білдіргенде, сондай-ақ алыстағы туыстарына ғана сеніп, көршілерімен араласпайтын адамға ескерту ретінде айтылады. Сарыны — байқау, ақыл. Туыстардың көзінше оларды кемсіткендей айту ренжітуі мүмкін. Мысалы: «Түнде анам ауырып қалғанда, бірінші көрші жетті, туысы жақын жақын емес, қонысы жақын жақын».

Қолданылу жағдаяттары

— Көпқабатты үйде қарт көршісі ауырып қалғанда, жедел жәрдем шақырып, ауруханаға дейін ертіп барған жігітке қария рақмет айтып, мақалды еске алды.
— Төл алу кезінде түнде қой қиналып қоздағанда, көрші шопан бірінші жетіп көмектесті; иесі: «Қонысы жақын жақын деген осы», — деді.