Түбі бір түтпейді,
Туысы бір түртпейді.

Негізгі мағынасы

Түбі бір, бір тектен тараған адамдар бір-бірін түтпейді, туысы бір адамдар бір-бірін түртпейді: туыстар арасында ренжіс болса да, ол шын зиянға, жаулыққа ұласпайды. Түту — жүнді жұлмалап ажырату, ауыспалы мағынада талқандау; түрту — саусақпен не таяқпен итеру, тиісу. Мақал туыстық сезімнің адамды шектен шығудан тежейтінін айтады. Бір тамырдан шыққандар бір-біріне қол көтермейді, ренжісе де, ақыры табысады.

Образдар мен теңеулер

Түбі — ағаштың, өсімдіктің тамыр жағы, ауыспалы мағынада адамның тегі, арғы атасы. «Түбі бір» тіркесі бір атадан, бір рудан тарағанды білдіреді. Түту — әйелдердің күнделікті ісі: жүнді түтіп, киіз басуға, жіп иіруге дайындайды; түтілген жүн бір-бірінен ажырап, ұлпа болады. Түрту — одан әлсіз әрекет, жай тиісу. Сөйтіп мақал туыстар бір-бірін талқандамақ түгілі, түртпейді де деп күшейте айтады. «Түтпейді» мен «түртпейді» дыбыстас, ұйқасы мақалды жеңіл жаттатады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Туыстар арасындағы ренжісті басу, оларды татуластыру үшін айтылады: бір тамырдан шыққансыңдар, бір-біріңе қалай тиісесіңдер деген мағынада. Сондай-ақ туысынан зиян көрмейтініне сенген адамның сөзі ретінде қолданылады. Сарыны — басу, татуластыру, сенім. Туысынан шынымен зәбір көріп жүрген адамға айтсаңыз, оның жағдайын жеңілдетіп көрсеткендей болады. Мысалы, ақсақал жер үшін таласқан ағайынға: «Түбі бір түтпейді, туысы бір түртпейді, отырып сөйлесіңдер», — дейді.

Қолданылу жағдаяттары

— Жайылым үшін ұрсысқан екі немере ағайындыны әкелері бір дастарқанға отырғызып, мақалды айтып татуластырды.
— Қарсылас командада ойнаған екі ағайынды бала футбол алаңында соқтығысып қалғанда, бірден бір-біріне қол ұшын берді; жаттықтырушы күліп мақалды еске алды.