У ішсең - руыңмен.
«У ішсең - руыңмен.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Сөзбе-сөз алғанда, у ішетін болсаң да, руыңмен бірге іш дейді мақал. Мұнда нақты у емес, адамның басына түскен ауыр тағдыр, апат, қасірет меңзеледі. Ойы: жақсы күнде де, жаман күнде де өз еліңнен бөлінбе, қиындықты жалғыз тартпа, жұртыңмен бірге көтер. Ел басына түскенді бірге көтеру — әрі ортақ жауапкершілік, әрі жалғыз қалмаудың жолы. Мақал «Көппен көрген ұлы той» деген ойға жақын, сондықтан жұбату ретінде де ұғынылады.
Образдар мен теңеулер
«У» — мақалдағы ең ащы бейне: өлімге апаратын, ешкім өз еркімен татпайтын нәрсе. Оны румен қатар қою — бірлікті шегіне жеткізіп айту: тіпті ең ауыр сәтте де бөлінбе. Ру — қазақ қоғамының іргетасы болған, ортақ жайылым, ортақ дау, ортақ құн төлеу соған байланысты еді. Мақал екі-ақ сөзден тұрады, етістігі түсіп қалған, сондықтан ол ант немесе кесімді ереже сияқты естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін мақалды ұжымнан, отбасынан бөлініп, тек өз басының қамын ойлаған адамға айтады: қиын күнде бірге бол. Ауыр жағдайға тап болған ортаны жұбату үшін де айтылады: бәріміз бірге тартамыз. Мысалы: «Зауыт жабылса, бәріміз бірдей қиналамыз, у ішсең — руыңмен». Сөз ауыр бейнеге құрылған, сондықтан оны жеңіл әзілге қосу орынсыз, ал рулық бөлінушілікті жақтау үшін айту оның мағынасын тарылтады.
Қолданылу жағдаяттары
— Су тасқыны ауылды басқанда, біреулер қаладағы туысына кетіп жатты, ал бір қарт отбасымен ауылда қалып, жұртпен бірге бөгет салысты.
— Жайылымға қуаңшылық түскенде, малшылар малды бірге айдап, жемді ортақ сатып алуға келісті, ақсақал: «У ішсең — руыңмен», — деді.