Туғанда алтау едік, өле-өле жетеуміз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туыстықтың беріктігін, бір әулеттен тараған адамдардың өмір жолында көбейіп, ұрпақ арқылы өсіп-өнетінін білдіреді. Тура мағынасында, бір шаңырақтан алты адам туған, уақыт өте келе сол әулетке жаңа мүшелер қосылып, жетеуге жеткенін айтады. Астарлы мағынасы — әулет үзілмей, ұрпақ жалғасса, отбасының да, елдің де іргесі кеңейеді деген ой. Сонымен қатар, адам өмірден өтсе де, артында қалған ұрпағы мен туысы оның орнын жоқтатпайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтау» мен «жетеу» — нақты сан ғана емес, әулеттің өсуі мен кеңеюінің белгісі. «Туғанда» сөзі бастаудың, «өле-өле» сөзі уақыттың, өмірдің өтіп жатқанын аңғартады. Яғни, адам азайғандай көрінсе де, өмірдің жалғасуы, кейінгі буынның көбейіп отыруы арқылы туыстық байланыс сақталады. Бұл жерде сандар бір шаңырақтың тағдырын бейнелейтін символға айналған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен әулетке, ұрпақтың көбеюіне, ағайынның арасы үзілмеуіне байланысты айтылады. Мысалы, бір отбасының балалары үйленіп, немере-шөбере сүйіп отырса, үлкендер «туғанда алтау едік, өле-өле жетеуміз» деп, әулеттің өсіп-өркендегеніне сүйсінеді. Бұл сөз адамға туған-туыстың қадірін білуге, бірлікті сақтауға үндейді.