Төрт аяқтыда бота тату,
Адам баласында бажа тату.

Негізгі мағынасы

Төрт түліктің төлі ішінде боталар бір-біріне үйір, ұрыспай, қатар жүреді; адам баласының ішінде бажалар да сондай тату болады дейді. Бажа — апалы-сіңлілі әйелдердің күйеулері. Олардың арасында мал-мүлік, мұра, үлкендік үшін таласатын негіз жоқ: екеуі де бір әулеттің күйеуі, қайын жұрт алдында тең. Сондықтан бажалар көбіне бір-бірімен әзілдесіп, сыйласып, қуаныш пен қайғыда қатар жүреді. Мақал осы жақындықты мақтап, бажалықты жылы қарым-қатынастың үлгісі ретінде көрсетеді.

Образдар мен теңеулер

Бота — түйенің бір жасқа дейінгі төлі. Ол момын, жуас, көзі мөлдір, «бота көз» деген теңеу содан шыққан. Ауылда боталарды бір желіге тізіп байлайды, олар бір-біріне үйреніп, бірге өседі. Мақал жануарлар әлемі мен адамдар әлемін қатар қояды: малдың ішінде ең тату — бота, адамның ішінде ең тату — бажа. «Бота» мен «бажа» сөздерінің басындағы «б» дыбысы және «тату» сөзінің қайталануы екі жолды бір-біріне байлап, ырғақ береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Көбіне бажалар бас қосқан жиында, тойда, дастарқан басында айтылады: бажасын құрметтеп, оны жақын тартқысы келген адам осы сөзбен әзіл аралас ықылас білдіреді. Кейде бажалар арасында ренжіс туса, үлкендер татуластыру үшін еске салады. Сарыны — мақтау, жылы әзіл. Бажалар шынымен араз жүрген кезде мысқылмен айтылса, тиіп кетуі мүмкін. Мысалы: «Бажам келсе, төрге отырғызамын, адам баласында бажа тату деген ғой».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы қайын атасының жетпіс жасқа толған тойында екі бажа бірге қой сойып, қазан көтеріп жүргенде, ағайындар: «Адам баласында бажа тату», — деп күлді.
— Бажасы жаңа үй тұрғызып жатқанын естіген жігіт демалысында көмекке келді; қайын енесі екеуін көріп: «Бажа тату деген осы», — деді.