«Туысы бірдің уысы бір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір әулеттен шыққан адамдар бір жұдырықтай жұмылып, бір-біріне болысады. Мақал туыстықтың күшін айтады: қан жақындығы бар адамдар қиын сәтте бір шешімге келіп, бір қолдай әрекет етеді. «Уысы бір» тіркесі әрі бірлікті, әрі ортақ ырысты білдіреді: бір уыстан бөлісіп жейді, бір уыспен соққы береді. Мақал туыстардың арасындағы алауыздықтың табиғатқа қайшы екенін де аңғартады: бір қолдың саусақтары бір-біріне қарсы жұмыс істемейді.
Образдар мен теңеулер
Уыс — алақан мен саусақтарды жұмғандағы қолдың ішкі қуысы, бір уыс — бір жұмғанда сиятын мөлшер: «бір уыс бидай». Жұмылған уыс — жұдырық, күштің бейнесі. Саусақтар бөлек жүргенде әлсіз, бірге жұмылғанда мықты — туыстар да солай. «Туысы — уысы» сөздері бір дыбыспен ажырайды, бұл ұйқас мақалды оңай есте қалдырады. Үш-төрт сөзде бүкіл ой жинақталған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Туыстарды бірлікке шақырғанда немесе бір әулеттің жұмылып жұмыс істегенін мақтағанда айтылады. Реңкі — мақтаныш, ұран, ақыл. Бөтен адамға қарсы топтасып, әділетсіздікті ақтау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Үйдің шатырын бір күнде жаптық, ағайын түгел келді — туысы бірдің уысы бір».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда өрт шығып, бір әулеттің шөбі жанғанда, туыстары бір күнде жиналып, қыстық жем-шөпті қайта жинады.
— Аудандық күрес жарысында бір әулеттің үш баласы бір-бірін жанкүйер болып қолдап, бәрі жүлделі орын алды.