Төркін десе, қыз төзбейді,
Көкпек десе, түйе төзбейді.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз төркінін айтса, сағынышқа шыдамайтындығын, ал түйе көкпек деген шөпті көтере алмайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өзіне тән қалауы, әлсіз жері, тартылыс күші болады. Қыз үшін төркін — туған үйі, ата-анасы мен бауырлары, сондықтан ол жақты естісе жүрегі елжірейді. Демек, адам өзіне ыстық, жақын нәрсеге бей-жай қарай алмайды.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «қыз» — сағыныш пен туған жерге, ата-анаға деген іңкәрліктің бейнесі. «Төркін» — қыздың бала кезі өткен, жан дүниесіне жақын, қадірлі мекен. Ал «көкпек» — түйенің табиғатына ауыр, жақпайтын шөп. Осы екі образ арқылы халық адам мен жануар мінезін салыстырып, ішкі тартылыс пен төзімсіздікті көркем жеткізген.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал адам баласының өз түп-тамырына, жақын жанына жиі елең ететінін білдіру үшін айтылады. Мысалы, ұзақ уақыт ата-анасынан жырақта жүрген адам мереке жақындаса, «қашан елге барамын?» деп асығады — бұл оның төркінге деген сағынышы.