Төркін десе, қыз төзбейді,
Көкпек десе, түйе төзбейді.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз төркінін айтса, сағынышқа шыдамайтындығын, ал түйе көкпек деген шөпті көтере алмайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өзіне тән қалауы, әлсіз жері, тартылыс күші болады. Қыз үшін төркін — туған үйі, ата-анасы мен бауырлары, сондықтан ол жақты естісе жүрегі елжірейді. Демек, адам өзіне ыстық, жақын нәрсеге бей-жай қарай алмайды.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «қыз» — сағыныш пен туған жерге, ата-анаға деген іңкәрліктің бейнесі. «Төркін» — қыздың бала кезі өткен, жан дүниесіне жақын, қадірлі мекен. Ал «көкпек» — түйенің табиғатына ауыр, жақпайтын шөп. Осы екі образ арқылы халық адам мен жануар мінезін салыстырып, ішкі тартылыс пен төзімсіздікті көркем жеткізген.

Қазіргі өмірде

Қазір бұл мақал адам баласының өз түп-тамырына, жақын жанына жиі елең ететінін білдіру үшін айтылады. Мысалы, ұзақ уақыт ата-анасынан жырақта жүрген адам мереке жақындаса, «қашан елге барамын?» деп асығады — бұл оның төркінге деген сағынышы.