Өз жұртың - күншіл,
Қайын жұртың - сыншыл,
Нағашы жұртың - шыншыл.

Негізгі мағынасы

Адамның үш жұрты бар, мақал әрқайсысына бір мінез береді. Өз жұртың — күншіл: туыстарың сенің жетістігіңе қызғанышпен қарайды, бірің озса, екіншісі шыдамайды. Қайын жұртың — сыншыл: әйеліңнің туыстары сенің әр қадамыңды бағып, мінеп отырады. Нағашы жұртың — шыншыл: анаңның туыстары сені жиен ретінде шын жақсы көреді, ақиқатын айтады, ешнәрсе күтпейді. Мақал адамның ортасын біліп, кімнен не күтетінін болжауға үйретеді, бірақ бұл — жалпы бақылау, әр отбасына бірдей үкім емес.

Образдар мен теңеулер

Мақал үш жолдан тұрады, әрқайсысы бір үлгімен: «пәлен жұртың — түгенші». «Жұрт» — мұнда туысқан топ, ел. Үш сын есім — «күншіл», «сыншыл», «шыншыл» — бірдей «-шыл» жұрнағымен жасалып, бір-бірімен ұйқасады. «Сыншыл» мен «шыншыл» тіпті бір дыбыспен ажырайды. Үштік құрылым қазақ туыстығының үш тармағын — өз ағайын, қайын жұрт, нағашы жұртты — түгел қамтиды. Күншілдік — бәсекеден, сыншылдық — сақтықтан, шыншылдық — мейірімнен туады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Туыстық қарым-қатынас туралы әңгімеде, әсіресе біреу өз туыстарынан өкпелегенде, не қайын жұрттың сынына ренжігенде айтылады. Реңкі — әзіл аралас байқау, кейде жұбату. Нақты бір адамның туыстарын жамандау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Жаңа үй салғанымды ағайын көре алмайды, қайындарым кемшілігін санап жатыр, тек нағашым шын қуанды — өз жұртың күншіл, қайын жұртың сыншыл, нағашы жұртың шыншыл».

Қолданылу жағдаяттары

— Жігіт ауылда жылыжай ашқанда, көрші туыстары іштарлық танытты, қайын атасы кемшілікті тізді, тек нағашы ағасы келіп құттықтады.
— Тойда күйеу баланың әр сөзін қайындары бақылап отырды; нағашы апасы оған жымиып, сабыр сақта деп сыбырлады.