Оттай орақшы, жаудай қарақшы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның іс-әрекеті мен мінезін қатты сынап, бейнелі түрде сипаттайды. Тура мағынада «оттай орақшы» — орақты өте шапшаң, қызу істейтін адам, ал «жаудай қарақшы» — жұртқа қиянат жасап, тыныштығын бұзатын, жау секілді қауіпті адам. Астарлы мағынасы: сырттай еңбекқор, қызу көрінгенімен, ниеті бұзық, пайда үшін басқаның ақысын жеуге дайын кісі туралы айтылады.
Образдар мен теңеулер
«От» сөзі шапшаңдықты, қызулықты, күшті қимылды білдіреді. «Орақшы» — еңбек адамының бейнесі, яғни жұмысты белсене істейтін жан. Ал «жау» мен «қарақшы» — опасыздық, зорлық, алдау, тонау сияқты жаман қылықтардың символы. Осы екі образды қатар қою арқылы мақал адамның сыртқы белсенділігі мен ішкі пиғылының сәйкес келмеуі мүмкін екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір мұндай мақалды өз пайдасы үшін өзгені алдайтын, жұмыста көзге түсіп жүргенімен, шын мәнінде әділетсіз әрекет жасайтын адамға қатысты айтады. Мысалы, бір қызметкер бастыққа жақсы көріну үшін тапсырманы тез орындайды, бірақ әріптесінің еңбегін өз атына жазып алады. Осындайда жұрт: «Оттай орақшы, жаудай қарақшы» деп бағалайды.