Отызында орда бұзбаған,
Қырқында қамал бұзбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ең өнімді, қайратты шағы — жастық пен кемелдік кезеңін меңзейді. Отыз жасқа келгенде адам елге танылып, іс бастайтын, жауапкершілік алатын жасқа жетеді. Ал қырықта ақыл мен тәжірибе толысып, бұрынғыдан да салмақты, берік әрекет күтіледі. Мақалдың астарлы мағынасы: жастың жай өтіп кетуі аз, адам сол күш-қуаты мен мүмкіндігін елге пайда келтіретін іске жұмсауы керек. Егер осы кезеңде ірі іс тындырмаса, кейін өкініш қалуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «орда» — ел билігі, бедел, үлкен іске араласу нышаны. «Қамал» — алынуы қиын, берік кедергі, яғни ауыр міндет пен үлкен сынның бейнесі. «Бұзу» сөзі мұнда күш көрсету ғана емес, қиындықты жеңу, белді іске қол жеткізу мағынасын береді. Демек, отыз бен қырық жас — тек жас мөлшері емес, азаматтың қайраты сыналатын белес.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды уақытты бос өткізбей, мамандықта, ғылымда, кәсіпте, қоғамда пайдалы болуға үндейді. Мысалы, 30–40 жас аралығында бір адам өз ісін бастап, тәжірибе жинап, отбасы мен қоғамға тірек болса, мақалдың мәні орындалады. Бұл сөз кешігіп оянба, қабілетіңді дер кезінде таныт деген ескерту сияқты.
Qyrqynda qamal buzbas.