Отырса опақ, тұрса сопақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса сопақ» дегені — отырғанда да, тұрғанында да сымбаты келіспей, ұсқынсыз, жүдеу не сөлекет көріну. Астарлы мағынасы тек сырт пішінде емес, адамның қимылы, жүріс-тұрысы, өзін ұстауы да ұнамсыз екенін білдіреді. Яғни, мақалда ұқыпсыздық, салақтық немесе жарасымсыз мінез әжуамен берілген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «опақ» пен «сопақ» сөздері әдеттегі, қалыпты пішінге сай келмейтін бейнені күшейтіп тұр. Бұл нақты геометриялық ұғымнан гөрі, адамның дене бітімі, отырысы, тұрысы біртүрлі, сүйкімсіз дегенді астарлайды. Халық мұндай сөздер арқылы мысқылмен әсерлі сурет жасаған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне біреудің өң-түсіне емес, өз-өзін күтіп ұстамауына, жинақы болмауына қатысты айтылады. Мысалы, адам үнемі салдыр-салақ киініп, отырысы мен жүрісі де үйлеспей тұрса, жұрт әзіл аралас осы мақалмен сипаттауы мүмкін. Бірақ мұны кекету үшін емес, орынды, мәдени түрде қолданған жөн.