От жақпаған үй қорамен тең,
Адам кірмеген үй моламен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде от жағылмаса, ол қараңғы, суық, жансыз қора сияқты көрінеді; ал адам келіп-кетіп, тіршілік етпесе, ол үй молаға ұқсап қалады. Астарлы мағынасы — үйдің шын сәні де, жылуы да адамдардың қимыл-әрекеті, береке-бірлігі, тіршілігі арқылы көрінеді. Адам бар жерде ғана өмір бар, сән бар, көңіл бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «от» — жылу мен тіршіліктің белгісі. «Қора» — жан жоқ, бос, күтімсіз кеңістікке ұқсатып алынған. «Мола» — үнсіздік, қозғалыссыздық, өмірдің тоқтаған күйін білдіретін ауыр образ. Осы теңеулер арқылы халық үйдің тек қабырғамен өлшенбейтінін, оның мәні адаммен толатынын аңғартады. Яғни шаңырақтың құты — отбасы мүшелерінің татулығы мен аралас-құралас өмірі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үй іші суып, адамдар бір-бірімен араласпай, әркім өз бөлмесінде жеке отырған жағдайға да қатысты айтылады. Мысалы, бір отбасы мүшелері кешкі асқа бірге отырмай, телефонға үңіліп, сөйлеспей кетсе, үй іші көңілсіз тартады. Сол кезде үлкендер «От жақпаған үй қорамен тең» деп, ортақ әңгіме мен жылылықтың маңызын еске салады.
Adam kirmegen úı molamen teń.