Орынды мысқыл оқтан да өткір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұндай сөздің әсері оқтан да өткір, яғни өте күшті. Астарлы мағынасы — шындықты бетке басып айтудың, бірақ оны орынсыз емес, дәлелді әрі мезгілінде жеткізудің қуаты зор. Әділ айтылған мысқыл адамды ойландырады, қатесін түсіндіреді, кейде қатты сөзден де әсерлі болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «оқ» — жаралайтын, тесіп өтетін күштің бейнесі. Ал «мысқыл» — сөздің қуаты. Халық сөзді қаруға теңеп, ойлы, ұтымды сөздің адам жанын да, мінезін де өзгерте алатынын көрсеткен. «Орынды» деген сөз мысқылдың шектен шықпай, тәрбиелік мәнде айтылуын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды біреудің қателігін дөрекі ұрыспай, тапқыр сөзбен түзеткенде қолданады. Мысалы, жұмыста бір әріптес маңызды хатты кешіктіріп жіберсе, басшы ашуланбай: «Сенің хатың да бізден демалыс алып жүрген сияқты» деп әзілмен ескерту жасаса, ол адам қатесін тезірек түсінеді. Бірақ мұндай сөз жаралау үшін емес, ойландыру үшін айтылуы керек.