Оспадардың ойыны бұзық.
«Оспадардың ойыны бұзық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өрескел, дөрекі мінезді адамның ойыны да дөрекі болады: ол қалжыңдаса біреуді қорлайды, ойнаса біреуді жылатады. Ойын — адам мінезінің айнасы: әдепті кісі ойынды да әдеппен ойнайды, ал ұр да жық адам онда да шекті білмейді. Мақал ондай адаммен ойнап-күлуден сақ болуға, оның қалжыңынан жақсылық күтпеуге шақырады. Ойын-сауықтың сәні адамның тәрбиесіне байланысты деген ой да осында жатыр.
Образдар мен теңеулер
Оспадар — өрескел, ожар, ұр да жық мінезді адам; кей өңірде сотқар, бұзақы кісіні де солай атайды. Бұзық сөзі мұнда екі қырынан оқылады: ойыны бұзылған, ережесіз, әрі бұзақылыққа, жанжалға апаратын. Мақалда адам мен оның ісі бір сызыққа қойылған: мінезі қандай болса, ойыны да сондай. Үш сөзден тұратын кесімді тұжырым, оған дәлел айтылмайды, өйткені өмірде бұл жиі көрінетін шындық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бір ортада дөрекі әзілімен басқаларды ренжітетін адамды көргенде, не балаларды сондай ойыннан сақтандырғанда айтылады. Сарыны — сын, ескерту, кейде өкініш. Көбіне сол адамның көзінше емес, ол кеткен соң не жақындарына айтылады. Жай ғана шулы, белсенді баланы оспадар деп айту әділетсіз, мақал тәрбиесіз, дөрекі мінезге арналған. Мысалы: «Оның қасында ойнама, балам: оспадардың ойыны бұзық, ақыры төбелеспен бітеді».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл балалары асық ойнап отырғанда бір ересек жігіт келіп, асықтарын шашып, балаларды итеріп күлді; әжей терезеден көріп, оспадардың ойыны бұзық деп кейіді.
— Той кешінде бір қонақ әзілдеймін деп біреудің үстіне су шашты; жұрт оның оспадар мінезін бұрыннан білетін, ешкім таңғалмады.
— Дене шынықтыру сабағында бір оқушы доп ойынында әдейі аяқ қойып, жолдастарын құлата берді; мұғалім оны ойыннан шығарды.