Өгізді қойшы - өлген қойшы,
Жеп болғанда көрген қойшы.
«Өгізді қойшы - өлген қойшы, Жеп болғанда көрген қойшы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің малын бағып жүрген қойшының салғырттығы салдарынан өгіз де, қой да шығынға ұшырауы мүмкін екенін аңғартады. Астарлы мағынасы — істі кеш байқап, пайдасыз бақылап отырған адамнан қайыр жоқ; нағыз жауапкершілік пен қырағылық керек. Бір нәрсе болып кеткеннен кейін ғана көру, бірақ оны тоқтатуға шамасы келмеу — кеш қалған пайдасыз әрекет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қойшы» — жалпы жауапты адам, істің басында тұратын кісі. «Өгіз» бен «қой» — бақыланатын дүние, мал-мүлік, шаруаның өзі. «Жеп болғанда көрген қойшы» деген тіркес істі алдын ала аңдамай, тек зиян келген соң байқайтын салғырт мінезді әжуа етеді. Халық мұнда мал бағу көрінісі арқылы кез келген жұмыста қырағылықтың маңызды екенін бейнелеген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақалды жұмысқа немқұрайлы қараған адамға қатысты айтады. Мысалы, дүкенде сатушы тауарды уақытында тексермей, жарамдылық мерзімі өтіп кеткен соң ғана байқаса, «Өгізді қойшы - өлген қойшы, жеп болғанда көрген қойшы» деуге болады. Яғни, дер кезінде бақылау болмаса, кешкі өкініштің пайдасы жоқ.
Мақалдағы сөздер
өгіз — Піштірілген (ұрықтандыру қабілетінен айырылған) ересек еркек ірі қара мал; бұрын арба мен соқаға жегіп, жүк тартқызған.
Jep bolǵanda kórgen qoıshy.