Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Әкенің баласы болма,
Адамның баласы бол.
Адамның баласы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тек өз әкесінің ғана қамын ойлайтын тар шеңберде қалмай, бүкіл жұртқа ортақ, әділ...
Мешкей семірмейді, ұры байымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөздік пен арамдықтың түбі жақсылыққа жеткізбейтінін айтады. Тура мағынасында көп жейті...
«Бояушы, бояушы» дегенге сақалын бояйды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сыртқы жұрттың сөзіне соқыр еріп, орынсыз еліктей берудің зиянын айтады. Біреу «бо...
Жалған жолдас көзіңе мақтар,
Сырт айналып сойылын баптар.
Сырт айналып сойылын баптар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған дос пен екіжүзді адамға сенбеуді ескертеді. Ол бетіңе күліп, алдыңда мақтағансып с...
"Әттеген-ай" деген сайын ақыл қосылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қателік жасап, өкінген сайын бұрынғы ісіне ой жіберіп, тәжірибе жинайтынын білдіреді...
Сәлеміне қарай жауабы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның берген сәлемі мен ниетіне қарай жауап қайтару керек екенін білдіреді. Тура мағына...
Әркімнің бір ойы бар,
Қорасында мың қойы бар.
Қорасында мың қойы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз пікірі, өз түсінігі, өз ой-өрісі болатынын білдіреді. Бірақ кейде адам сөзі...
Ақыл - жас ұланнан,
Жүйрік - тай, құнаннан.
Жүйрік - тай, құнаннан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл-ой, зерделілік жас ұланнан көрінеді, ал жүйріктік тай мен құнаннан...
Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат.
**Негізгі мағынасы** «Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат» деген мақалдың тура мағынасы — шапшаң, жүрдек ат кейде қарапай...
Тіл - тіліп түсер наркескен,
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Сөз - өткір жебе тау тескен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тіл мен сөздің құдіретін көрсетеді. Тіл дұрыс қолданылса, адамға пайда әкеледі, ал орынсы...
Байдың малы ардақты,
Жарлының жаны ардақты.
Жарлының жаны ардақты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бай мен жарлының тіршілігін салыстырады. Бай үшін ең қымбат нәрсе — малы, өйткені оның дә...
Сұм сипап отырып шымшиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — залым, қулыққа жақын адам ашық күш қолданбай-ақ, жаймен, білдіртпей зи...
Жаман етікші біз таңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шеберлігі төмен етікші өз жұмысын ыңғайлап, қиын емес, жеңіл таңдауды...
Соқырда екі көз жоқ.
Сараңда бір көз жоқ.
Сараңда бір көз жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — соқыр адамның көзі болмайды, ал сараң адамда «бір көз» де жоқ деп әсір...
Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі мінезді салыстырады: батыр адам өз ерлігін бос сөзбен емес, істеген ісімен дәле...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.