Жаулық тартқанның бәрі қатын емес,
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.

Негізгі мағынасы

Басына жаулық тартқанның бәрі нағыз үй ұстар, отбасының ұйытқысы бола алмайды; басына бөрік кигеннің бәрі батыр емес. Мақал сырт белгі адамның шын қасиетін білдірмейтінін айтады. Жаулық — ерлі әйелдің, бөрік — ер адамның белгісі, бірақ белгісі бар деп, сол атаққа лайық деуге болмайды. Ұқыптылық та, ерлік те киіммен емес, іспен дәлелденеді. Адамды бас киіміне, атағына, формасына қарап емес, ісіне қарап бағалау керегін меңзейді.

Образдар мен теңеулер

Жаулық — ерлі әйелдің басына тартатын орамалы; ертеде қыз тұрмысқа шыққан соң жаулық тартып, келін атанатын. Бөрік — аң терісімен көмкерілген бас киім, ер-азаматтың белгісі. Қатын сөзі ескі тілде ерлі әйел, үйдің иесі дегенді білдірген, бүгін ол дөрекі естіледі. Екі жол бірдей құрылған: «...ның бәрі ... емес». Әйел мен ер, үй мен майдан қатар қойылып, бас киім арқылы сырт пен ішкі қасиеттің айырмасы көрсетілген.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды біреудің сыртқы атағына, лауазымына, киіміне алданбау керегін айтқанда қолданады. Көбіне екінші жолы жеке айтылады: формасы бар, бірақ ісі жоқ адам туралы. Мысалы, жаңа күзетші қауіп кезінде қашып кеткенде, көршілер: «Бөрік кигеннің бәрі батыр емес», — дейді. «Қатын» сөзі бүгін дөрекі естілетіндіктен, бірінші жолды айтқанда әдепті сақтаған жөн.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы спорт мектебіне жаңа бапкер келеді: киімі сәнді, бірақ бірінші жаттығуда ештеңе көрсете алмайды. Ақсақал мақалдың екінші жолын айтады.
— Тойда жастар қонақтарды киіміне қарап бағалап отырады. Әже оларға мақалды толық айтып, адамды ісіне қарап таны дейді.