Жартаста шөп болмайды,
Айнатазда шаш болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жартасқа шөп өспейді, ал айнатадай жылтыр, таза жерде шаш көрінбейді. Астарлы мағынасы: бір нәрсе өз табиғатына, жағдайына сай болмаған жерде нәтиже шықпайды. Яғни кей ортада, кей адамның қасында немесе кей істің ішінде пайдалы нәрсе өніп-өркендемейді. Адам да, іс те өзіне лайық ортада ғана дамиды.
Образдар мен теңеулер
Жартас — қатты, қуысы аз, құнарсыз жердің белгісі. Онда шөптің өсуі қиын болғандықтан, ол мүмкіндік жоқ ортаны меңзейді. Айнатаз — беті өте тегіс, тайғанақ әрі таза заттың бейнесі. Онда шаштың тұрмайтыны немесе ілінбейтіні арқылы бос, пайдасыз, ұстатпайтын жағдай суреттеледі. Екі образ да “орынсыз нәрсе болмайды” деген ойды күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жаңа ортаға бейімделмеген адам туралы да, нәтиже бермейтін іске қатысты да қолдануға болады. Мысалы, білімге мән бермейтін ортада талантты баланың қабілеті ашылмай қалуы мүмкін. Сол кезде “жартаста шөп болмайды” деп, дұрыс орта мен жағдайдың қажет екенін айтады.
Aınatazda shash bolmaıdy.