Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Азат басың болсын құл,
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Қолдан келмес іске ұмтыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз шамасын білуге, орынсыз тәуекелге бармауға шақырады. Тура мағынасы бойынша, бас...
Адам қатесіз болмайды,
От түтінсіз болмайды.
От түтінсіз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қателесуі — табиғи құбылыс екенін айтады. Яғни, ешкім мінсіз емес, әр адам өмірін...
Сіңбес астың бөгеуі көп.
**Негізгі мағынасы** Сіңбес ас — адам бойына жұқпайтын, пайдасы тимейтін, құнсыз нәрсе. Мақалдың тура мағынасы: ас дұрыс...
Жер байдікі, су сайдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің иесі бар, судың да өз арнасы, өз жолы бар. Астарлы мағынасы: әр...
Аспандағы құсты ұятқа қалдырған - жердегі жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аспанда еркін ұшқан құстың жердегі жемге қызығып, соған түсуі мүмкін. А...
Жақсы кісі қырқында толады,
Жаман кісі қырқында солады.
Жаман кісі қырқында солады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен болмысы жаспен бірге айқындала түсетінін меңзейді. «Қырық» — тура мағы...
Адамына қарай сәлемі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кім екеніне қарай көрсетілетін сый-құрмет те әртүрлі болатынын білдіреді. Тура ма...
Тентектен тез хабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тентек, бұзақы, тынышсыз адамнан бірден хабар жетеді, яғни оның ісі көп...
Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір.
**Негізгі мағынасы** «Аз сөз - алтын, көп сөз - көмір» деген мақал сөзді орнымен, қысқа әрі нұсқа айту керегін білдіред...
Отты түрте берсең, өшеді,
Көршіні түрте берсең, көшеді.
Көршіні түрте берсең, көшеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: отқа қайта-қайта тиісе берсең, ол маздап тұрса да өшіп қалады; ал көрші...
Таздан тарақ сұрама.
**Негізгі мағынасы** «Таздан тарақ сұрама» деген мақал тура мағынасында шашы жоқ адамнан тарақ сұраудың пайдасыз екенін...
Ақылды қасыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
Жарымес досыңнан қорық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адам жақын болса да, одан сескенудің қажеті жоқ, ал жарымес, яғ...
Тіл қылыштан өткір.
**Негізгі мағынасы** «Тіл қылыштан өткір» деген мақал сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында тіл — адам...
Жақсының сөзі ақыл шақырады,
Жаманның сөзі ашу шақырады.
Жаманның сөзі ашу шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның сөзі ойлануға, сабырға келуге, дұрыс шешім табуға жетелейді дегенді білдіре...
Айтар сөзін білмесе,
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тек аты ғана емес, ісі де сай болу керегін айтады. Бірінші жолда сөзін білмеген, о...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.