Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ең қымбат үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындыққа мойымай, бастаған...
Ауруда шаншу жаман,
Сөзде қаңқу жаман.
Сөзде қаңқу жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына келген дерттің де, тілден шыққан өсек пен ғайбаттың да жанына бата түсетін...
Бір мінсең де жорға мін,
Бүлкілдесін бүйрегің.
Бір ұрттасаң да май ұртта,
Кілкілдесін жүрегің.
Бүлкілдесін бүйрегің.
Бір ұрттасаң да май ұртта,
Кілкілдесін жүрегің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өмірде бар нәрсенің ең тәуірін, ең сапалысын таңдауды үйретеді. Егер бір іске кірі...
Түн болма, күн бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түн сияқты қараңғы, салқын, ауыр күйде қалма, күн сияқты жарық, жылы,...
Қылышты қорқақты
Сойылды батыл соғады.
Сойылды батыл соғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адам қылыш сияқты қауіпті, алыстан әсер ететін қарудан именеді...
Баталы құл арымас,
Батасыз құл жарымас.
Батасыз құл жарымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батасы бар адам кемімейді, жолы ашық болады; ал батасыз, яғни ақ тіле...
Екі қолға - бір күрек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі қолы бар адамға бір ғана күрек те жетеді, яғни жұмыс істей алатын...
Ердің құны - жүз жылқы,
Ары - мың жылқы.
Ары - мың жылқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматтың ең қымбат қасиеті — ар-намысы екенін айтады. Тура мағынасында «ердің құны» м...
Тұз астың дәмін келтіреді,
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
**Негізгі мағынасы** Тұз асқа қалай дәм берсе, мақал-мәтел де сөзге сондай өң, салмақ, мағына береді. Яғни ойды құрғақ а...
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Ақылдының ақылы жүрегінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың адамның қай жеріне, яғни қандай қасиетіне сүйенетінін салыстырып тұр. Ақымақ адам...
Аманат, аманатқа қылма қиянат.
**Негізгі мағынасы** Аманат — біреудің сеніп тапсырған нәрсесі, сөзі, міндеті не құпиясы. Бұл мақал сол сенімге қиянат ж...
Қайғысыз қара суға семіреді.
**Негізгі мағынасы** Қайғысы, уайымы жоқ адам кейде тіршілікке салғырт қарап, барға мәз болып, әрекетсіздікке салынады д...
Өнерлі бала сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** «Өнерлі бала сүйкімді» деген мақалдың тура мағынасы — қолынан іс келетін, ән айтып, күй тартатын,...
Жақсы аттан жал кетсе де, әл кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, бағалы аттың жалы уақыт өте сиреуі, түсуі мүмкін, бірақ оның қу...
Пышақ қанша өткір болса да,
Өз сабын жона алмайды.
Өз сабын жона алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: пышақ өте өткір құрал болса да, өзінің сабын өзі жона алмайды. Яғни қан...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.