Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Кіші қатын - кісі қатыны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай не жас әйел де, үлкен де, кіші де бірдей адам, бірдей құрметке…
Әдепті әдепсізден үйрен.
Негізгі мағынасы «Әдепті әдепсізден үйрен» мақалының тура мағынасы — адам тәртіпті, сыпайы кісінің қасында жүріп қана…
Жақсы жүрген жерінде кент салады,
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жүрген жеріне, қалдырған ісіне қарап бағаланатынын айтады. Жақсы адам қай ортаға барса…
Арамдықты адалдық жеңеді,
Жамандықты адамдық жеңеді.
Жамандықты адамдық жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арам істің, жаман әрекеттің түбі жеңілмейді, ал адалдық пен адамгершілік…
«Ә>> десе, «мә» деген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере беретін…
Пітінә адам - безбүйрек,
Пәле тоқыр ішіне.
Пәле тоқыр ішіне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сыпайы, тақуа не ізгі көрінген адамның ішінде мейірім, адамдық сезім болмаса, оның…
Бар пәледен ұят сақтайды.
Негізгі мағынасы «Бар пәледен ұят сақтайды» деген мақал адамның ар-ұяты оны талай жамандықтан, оғаш қылықтан, теріс…
Ақ пейілдің
аты озып, тоны тозбайды.
аты озып, тоны тозбайды.
Негізгі мағынасы Ақ пейіл адам әрдайым ел алдында сыйлы болып, ісі де, жолы да алға басады деген ой айтылады. Мақалдың…
Көп ойласаң дана боласың,
Көп ойнасаң бала боласың.
Көп ойнасаң бала боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойлануға, салмақты болуға үндейді. Көп ойлаған кісі істің мәнін аңғарып, ұсақ-түйекке…
Әйел ашуланса жеңіледі,
Еркелесе жеңеді.
Еркелесе жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адамның мінезі мен қарым-қатынастағы жұмсақтығын, сыпайылығы мен әдептілігінің күш…
Кәрі де бір, бала да бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адам да, бала да бірдей адам, екеуін де менсінбей қарауға болмайды…
Құлан ату менің не теңім, киік атпай,
Киік ату менің не теңім, үйде жатпай.
Киік ату менің не теңім, үйде жатпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аңшының құлан не киік ататындай қуаты, ерлігі, мүмкіндігі бола тұра, үйде…
Азу тісі балғадай.
Негізгі мағынасы «Азу тісі балғадай» деген мақал адам не хайуанның тісін балғаның басындай өте ірі, өткір, қатты етіп…
Ит арық болса - ауылдың намысы.
Негізгі мағынасы Ит арық болса, ол бір ғана үйдің емес, тұтас ауылдың жай-күйін танытады. Мақалдың тура мағынасы — ауыл…
Сұлулықтан да зекет алу керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, ол астарлы ойға құрылған. Мұндағы «сұлулық» — адамның сыртқы…
Сөз жерден ауыр, күннен ыссы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің салмағы мен әсері өте күшті екенін білдіреді. Адамның айтқан бір ауыз сөзі кейде…
Нар сәулеті - ашамай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, нар түйені сәнді де берік ұстайтын жабдықтың бірі — ашамай…
Асыл әйел - әрі еркек, әрі қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асыл, ақылды, қайратты әйелдің отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынада ол…
Көшпей, қонбай қараша қатынын жоғалтты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонуға дағдыланған ел тұрмысында қыстау мен қоныс ауыстырмай…
Екі себеп, бір сылтау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істен қашып құтылу үшін себепті көбейтіп, сылтауды алға тартатынын білдіреді…
Бай қасына көшіп бар да,
Байымасаң, маған кел.
Қу қасына көшіп бар да,
Құрымасаң, маған кел.
Байымасаң, маған кел.
Қу қасына көшіп бар да,
Құрымасаң, маған кел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кіммен араласса, соның ықпалына түсетінін білдіреді. Байдың қасында жүрсең, байлық…
Қарғаның бір көзі оқта, бір көзі боқта.
Негізгі мағынасы Қарғаның бір көзі оқта, бір көзі боқта деген мақал адамдағы екіұдайлықты, тұрақсыздықты және ұсақ…
Екі кісі бейім тұрса,
Есті кісі кейін тұрады.
Есті кісі кейін тұрады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі адам бір іске немесе бір жолға қатар тұрса, есті, саналы адам кейін…
Пайдасы жоқ байдан без,
Панасы жоқ сайдан без.
Панасы жоқ сайдан без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сыртқы көрінісіне не атына сеніп, шын мәнінде пайдасы да, қорғаны да жоқ нәрсеге…
Бай болайын деген жігіт айырбасшыл,
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас жігіттің болашақтағы бағытын екі түрлі мінезбен өлшейді. «Бай болайын деген жігіт…
Қотыр қолда қола сақина.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қотыр, яғни терісі зақымданған не жаралы қолға қымбат қола сақина…
Ақымақ бастан ақыл шықпайды,
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Ақыл шықса да, мақұл шықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы табиғи мінез бен ақылдың бірдей қалыптаспауы туралы айтады. Тура мағынасы…
Сұлу болу не керек,
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың айтпағы — сыртқы әдемілік пен атақ-даңқтың өзі жеткіліксіз, егер адамның ісі мен мінезі…
Таз тазға күлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таз адам таз адамға күледі. Астарлы мағынасы — өзінде де сондай кемшілік…
Малы бірдің жаны бір.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы — малы ортақ, дәулеті бір адамдардың өмірі де, күйі де өзара тығыз байланысты…
Ескі мешітке көкек азаншы,
Есі кеткен ауылға есек азаншы.
Есі кеткен ауылға есек азаншы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі, қадірі кеткен жерде жөнді адам табылмай, лайықсыз кісі төрге шығатынын әжуалайды. Тура…
Ақырып хан болмайды,
Бақырып бай болмайды.
Бақырып бай болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның зор дауыспен, өктем мінезбен немесе айқаймен үлкен мәртебеге де, мол дәулетке де…
Ақымақ күлкіге тоймайды,
Жалқау ұйқыға тоймайды.
Жалқау ұйқыға тоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы екі жаман әдетті салыстырып көрсетеді: ақымақ кісі орынсыз күлкіге, бос…
Өнерліге есік ашық.
Негізгі мағынасы «Өнерліге есік ашық» деген мақалдың тура мағынасы — өнері, қабілеті, шеберлігі бар адамға қай жерде де…
Екі жүзді пышақтан сақтанба,
Екі жүзді адамнан сақтан.
Екі жүзді адамнан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жүзі бар пышақ қауіпті, оны абайламасаң қолыңды жаралайды. Астарлы…
Сорлы жерге аңбас шөп шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құнары аз, сорланған жерге өсімдік дұрыс өне қоймайды, ондай топырақтан…
Басы жұмырықтай,
Аяғы қылдырықтай.
Аяғы қылдырықтай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: басталған іс алғашқыда жұмыр, ықшам, жинақы көрінеді, ал аяғына келгенде…
Терең құдықтың суы тәтті.
Негізгі мағынасы Терең құдықтың суы тәтті деген мақалдың тура мағынасы — құдық неғұрлым терең болса, оның суы көбіне…
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі…
Қырсыққан жігіт мал таппас,
Адасқан жігіт жол таппас.
Адасқан жігіт жол таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қырсықтық пен қате мінездің адамға пайда әкелмейтінін ескертеді. Тура мағынада, қырсыққан…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.