Жасыңда ұқпағанды жасай келе түсінерсің.
«Жасыңда ұқпағанды жасай келе түсінерсің.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жас кезіңде мәнін ұқпаған нәрсені өмір сүре келе, жылдар өте келе түсінесің. Мақал түсініктің уақытпен, тәжірибемен келетінін айтады: ата-ананың ақылы, ұстаздың сөзі, тіпті өз басыңнан өткен оқиғаның мәні кейін ғана ашылады. Бұл жасқа жұбаныш та, үлкенге сабыр да береді: бәрін бірден түсінбеу қалыпты, тек естігеніңді есте сақтаған жөн. Кейде ол кеш түсінгеніне өкінген адамның сөзі ретінде де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдың өзегі — «жас» сөзінің екі түрде ойнауы: «жасыңда» — жас кезіңде, «жасай келе» — өмір сүре келе (жасау — өмір сүру). Бір түбір екі мағынада келіп, уақыттың өзі адамға ұстаз екенін сездіреді. «Ұқпау» мен «түсіну» — мағынасы жақын, бірақ бағыты қарама-қарсы етістіктер. Сөйлемнің құрылымы ақылдың баяу, біртіндеп ашылатынын бейнелейді: алдымен ұқпау, сосын түсіну.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Үлкендер жастарға, әсіресе ақылды қабылдамай жүрген жасөспірімге айтады; кейде ересек адам әкесінің сөзін енді түсінгенде өкінішпен еске алады. Үні — сабырлы, кешірімді, кейде мұңды. Баланың ақылын кемсіту үшін айтылмайды, керісінше, асықпауға шақырады. Мысалы: «Қазір түсінбесең де, есіңде сақта. Жасыңда ұқпағанды жасай келе түсінерсің».
Қолданылу жағдаяттары
— Әкесінің шаруа туралы ақылын тыңдамаған жігіт жылдар өткен соң сол сөзді өз баласына айтып отырып, мақалды еске алады.
— Ауылдағы әже немересіне ескі әнді үйретеді; немересі сөздерінің мағынасын сұрағанда, әже күліп мақалды айтады.