Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Ерлік керсеткенге оқ та дарымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлік пен батылдықтың қадірін айтады. Тура мағынада, оқ тиген адамға зиян келеді, ал астарлы…
Тым биік болма,
Құлап сүйегің сынады.
Тым аласа болма,
Төбеңе әркім шығады.
Құлап сүйегің сынады.
Тым аласа болма,
Төбеңе әркім шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға шектен шықпай, орта жолды ұстануды үйретеді. Тура мағынада «тым биік болсаң құлайсың…
Алпыстағы атаңды жыққанша,
Алтыдағы атанды жық.
Алтыдағы атанды жық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алпыс жастағы әлсіз қарияны жығудан гөрі, алты жастағы күшті атанды жығу…
Ойлының алдында көкірек керме,
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамға кішіпейіл, сабырлы, әдепті болу керек екені айтылады. Ойлы, парасатты адамның…
Келбеті келіскеннен кеңес сұра.
Негізгі мағынасы «Келбеті келіскеннен кеңес сұра» деген мақал сыртқы көрінісі сымбатты, жинақы адамнан ғана емес, ойы…
Кісінеген айғырдың үйірін көр,
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамның сыртқы даңғазасы мен шын қадірі салыстырылады. Айғыр кісінесе, оның үйірі бар…
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Молда баласы оқу оқыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім өз ортасына, көрген тәрбиесіне тартады деген ойды білдіреді. Қарғаның баласы…
Судың басы бұлақ болса да,
Аяғы құяр теңізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Аяғы құяр теңізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тегінің, тәрбиенің әсерін терең түсіндіреді. Тура мағынасында су да…
Қисық болса да, жол жақсы,
Долы болса да, қыз жақсы.
Саз болса да, жаз жақсы,
Соқыр болса да, қыз жақсы.
Долы болса да, қыз жақсы.
Саз болса да, жаз жақсы,
Соқыр болса да, қыз жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы кемшілігіне емес, оның түпкі қадір-қасиетіне мән беруді аңғартады. Қисық жол…
Көзінше мақтағанша көтеріп апарып отқа сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды бетіне қарап артық мақтай берме, себебі шектен тыс мадақ көбіне шын ниеттен емес…
Адамның жаны - Алланың аманаты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірі мен жанының қасиетті, қымбат аманат екенін білдіреді. Тура мағынасында, адамның…
Өнегенің өрісі кең.
Негізгі мағынасы «Өнегенің өрісі кең» деген мақал жақсы тәрбиенің, үлгілі істің әсері өте ауқымды екенін білдіреді…
Көпірде түйенің үлкені таяқ жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көпір тар, өте қауіпті жер болғандықтан, сол арадан өтуде ірі түйе алға…
Көз бен қол - көңілдің жалшысы.
Негізгі мағынасы «Көз бен қол - көңілдің жалшысы» деген мақал адамның ішкі қалауы мен ниеті ең алдымен көзі мен қолы…
Қарағайға қарай тал өсер,
Қатарына қарай бала өсер.
Қатарына қарай бала өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өсіп-жетілуі ортасына, үлгі көрген адамдарына тікелей байланысты екенін айтады…
Кімнің отын оттасаң, соның суын ішерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қай үйдің отына жақындап, сол үйдің жылуын пайдалансаң, сол үйдің суын да…
Шебер болар бала бармағынан,
Кісі болар бала кісілігінен танылады.
Кісі болар бала кісілігінен танылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың ертең қандай адам болатыны оның бүгінгі мінезі мен іс-әрекетінен байқалатынын…
Нар маяға бота жарасады,
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяға ботаның жарасуы, яғни үлкен, айбынды түйеге кішкентай бота…
Қалжырағаннан былжыраған жаман.
Негізгі мағынасы «Қалжырағаннан былжыраған жаман» деген мақал адамның қатты шаршап, әлсіреп қалуы уақытша қиындық…
Ер белгісі - құнында,
Зер белгісі - пұлында.
Зер белгісі - пұлында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның шынайы белгісі оның атқаратын ісі мен жауапкершілігінде, ал зерек, пысық адамның…
Сүйіктінің көзі сыршыл.
Негізгі мағынасы «Сүйіктінің көзі сыршыл» деген мақал адамның сүйген жанын көзінен-ақ тануға болатынын меңзейді. Тура…
Жігіт қыз таңдайды,
Қыз жігіт талғайды.
Қыз жігіт талғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас адамның өмірлік жар таңдауда жай қарамай, байыппен ойланатынын білдіреді. Тура мағынасы…
Өліспеген көріседі.
Негізгі мағынасы «Өліспеген көріседі» деген мақалдың тура мағынасы — адам өлмейінше, өмірде тағы да жолығуы мүмкін…
Жамандық көрген жеріңнен,
Еңбекте де, қаш.
Жақсылық көрген жеріңе,
Еңбекте де, жет.
Еңбекте де, қаш.
Жақсылық көрген жеріңе,
Еңбекте де, жет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жақсылық көрген, қадірін білген жерден қашпау керегін айтады. Тура мағынасында, бір…
Ешкі бақтым - еңіреп бақтым.
Негізгі мағынасы «Ешкі бақтым - еңіреп бақтым» деген мақал малдың ең қолайсыз, бейнеті көп түрін баққан адамның көрген…
Өз мінін білген,
Өзгеге төрелік береді.
Өзгеге төрелік береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең әуелі өз кемшілігін танып, өзін түзете білуі керек екенін айтады. Өз мінін көріп…
Кіші қатын - кісі қатыны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай не жас әйел де, үлкен де, кіші де бірдей адам, бірдей құрметке…
Жақсы жүрген жерінде кент салады,
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жүрген жеріне, қалдырған ісіне қарап бағаланатынын айтады. Жақсы адам қай ортаға барса…
Қатерлі жерде қаперсіз отырма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сақ болуға, қауіп бар жерде бейқам отырмауға шақырады. Тура мағынасы — қатерлі, қауіп…
Жаман іс жоқ,
Жаман ісші бар.
Жаман ісші бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — істің өзінен гөрі, оны орындайтын адамның ниеті мен білігі маңызды екенін…
Таудай сөздің тарыдай түйіні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөздің бәрі бірдей терең емес екенін меңзейді. Тура мағынасында, таудай үлкен сөздің…
Біреуге бата, біреуге қате тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір оқиға, бір әрекет немесе бір сөз әр адамға әртүрлі әсер етеді: біреу…
Жаман еркектің басын
Жақсы қатын хан қылады.
Жақсы еркектің басын
Жаман қатын даң қылады.
Жақсы қатын хан қылады.
Жақсы еркектің басын
Жаман қатын даң қылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі жардың ықпалы адам тағдыры мен абыройына тікелей әсер ететінін айтады. Тура…
Жаманның қолына бергенше,
Жақсының жолына бер.
Жақсының жолына бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені жаман адамға ұстатқаннан гөрі, жақсы адамға не игі іске…
Жақсының аты өлмейді,
Жазушының хаты өлмейді.
Жазушының хаты өлмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамның жақсы ісі де, артына қалдырған аты да ұмытылмайды; ал…
Ауызына сөз тұрмастың,
Бір жерде өзі тұрмас.
Бір жерде өзі тұрмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аузына ие болмай, орынсыз сөйлей беретін, сөзіне тоқтамайтын адам тұрақсыз келеді дегенді…
Түйенің құйрығы жерге жетсе,
Ешкінің құйрығы көкке жетер.
Ешкінің құйрығы көкке жетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүниедегі тәртіп бұзылып, табиғи өлшем мен үйлесім өзгерсе, соның салдары әлсіз бен ұсақ…
Нар өлген жерде жүк қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: нар сияқты ірі, күшті түйе өлсе, оның көтеріп жүрген жүгі жерде қалып…
Бай бастас, батыр құлақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам өзімен деңгейлес, дәулетті кісімен араласады, батыр да өзіне сай…
«Ә>> десе, «мә» деген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере беретін…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.