Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
«Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық, Ерте тұрған еркектің ыры…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура мағынасы бойынша, таңертең ерте тұрған әйел үй шаруасын үлгертіп, бір істі артық бітіре алады. Астарлы мағынасы — уақытты ұтымды пайдаланған адам көпке үлгереді, еңбегі де, ырысы да көбейеді. Мұнда әйел мен еркекке бөлек айтылғанымен, жалпы ой — жалқаулықтан гөрі ұқыптылық пен ерте қимылдау пайдалы.
Образдар мен теңеулер
«Бір ісі артық» дегені — уақытты бос жібермей, қосымша пайда келтіру. «Ырысы артық» дегені — ерте тұрған адамның жолы болып, берекеге кенелуі. Мұндағы «ырыс» тек ақша емес, табыс, береке, сәттілік, мол мүмкіндік деген кең ұғымды білдіреді. Мақал таңды нұрлы бастау мен күннің қадірін білуге үйретеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал қазір де өзекті: ерте тұрған адам сабаққа, жұмысқа не маңызды шаруасына асықпай, дайындықпен кіріседі. Мысалы, емтиханға дайындалған студент ерте тұрып қайталауын жасаса, материалды жақсы меңгеріп, нәтижесі жоғары болуы мүмкін. Сондықтан бұл сөз тәртіпке, еңбекке және уақытты бағалауға үндейді.
Erte turǵan erkektiń yrysy artyq.