Ерлік білекте емес, жүректе.
«Ерлік білекте емес, жүректе.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Батылдық бұлшық еттің күшімен емес, жүректің, яғни рух пен жігердің беріктігімен өлшенеді. Білегі мықты адам қорқақ болуы мүмкін, ал денесі әлсіз кісі қиын сәтте үлкен ерлік көрсетуі мүмкін. Мақал адамды күш-қуатына қарап бағалау жеткіліксіз екенін айтады: шешуші сәтте қорқынышты жеңу, әділдік үшін тұру, біреуді қорғап қалу — бәрі жүректен шығады. Бұл сөз балаларға да, қарттарға да ерлік жат емес екенін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Білек — қолдың шынтақтан білезікке дейінгі бөлігі; қазақ тілінде ол күштің белгісі: «білегі жуан», «білекті жігіт», «білек күші». Жүрек — батылдықтың, жанның орны: «жүректі», «жүрексінді» деген сөздер содан. Мақал осы екі дене мүшесін қарсы қояды: бірі сыртқы, көзге көрінетін күш, екіншісі ішкі, көрінбейтін қуат. «Емес» сөзі бірін жоққа шығарып, екіншісін бекітеді, сондықтан ой ұзақ дәлелсіз-ақ түсінікті.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды денесі кішкентай, әлсіз көрінетін адамның батыл ісін мақтағанда немесе күшіне мақтанған кісіге ескерту ретінде айтады. Спортта, мектепте, балалар арасында күш өлшескенде де қолданылады: жеңіске тек күш емес, ерік керек. Интонациясы — мадақ, жігер беру, кейде жұмсақ сын. Мысалы: «Сыныптың ең кішкентай баласы суға батып бара жатқан досын шығарып алыпты. Ерлік білекте емес, жүректе».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда төбелес шыққанда, дене бітімі нашар жігіт қорықпай екі жақты ажыратып, үлкендердің алғысын алады.
— Жүзу жарысынан қорқатын қызына анасы: «Ерлік білекте емес, жүректе, қорқынышыңды жеңсең болды», — деп, оны бассейнге шығарып салады.