Ерше барып, итше қайтты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай ерлік көрсетіп, даурығып, өзін батыр етіп танытқанымен, іс жүзінде қорқақтық танытып, намысын ұстай алмай қайтқан адамды әжуалайды. Тура мағынасында «ерше бару» — ер сияқты алға шығу, «итше қайту» — абыройсыз, жасық күйде кері оралу. Астарлы мағынасы — сөз бен істің сәйкес болмауы, жасанды намыс пен бос кеуделіліктің түбі ұятқа апаратынын ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» бейнесі — қайсар, батыл, жауапты адамды білдіреді. Ал «итше» сөзі қазақ танымында төменсітетін емес, көбіне орынсыз қашу, қорғансыз күйге түсу, беделден айрылу мағынасында жұмсалады. Осы екі қарама-қарсы образ арқылы мақал адамның шынайы мінезін іс үстінде тануға болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал мақтаншақ, бірақ қиын сәтте тайқып шығатын адамдарға байланысты айтылады. Мысалы, біреу жұмыс орнында үлкен бастама көтеріп, бәрін мен істеймін деп уәде береді, бірақ жауапкершілік келгенде шеттеп кетсе, жұрт оның әрекетін осы мақалмен түйіндейді. Бұл — батылдықтың сыртқы сөзбен емес, нақты іспен өлшенетінін ұқтырады.