Ер өтірік айтпайды, ез өтірік айтады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің басты қасиеті — шыншылдық, намыс пен жауапкершілік екенін білдіреді. Тура мағынасында: нағыз ер адам өтірікке бармайды, ал жігері әлсіз, мінезі осал адам жалған сөз айтуы мүмкін. Астарлы мағынасы: өтірік айту — қорқақтықтың, әлсіздіктің белгісі; ал шындықты айту — ерлік пен биік адамгершіліктің көрінісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» сөзі батыл, сөзіне берік, арын жоғары қоятын азамат бейнесін танытады. Ал «ез» — қорқақ, өз пайдасын ойлап, шындықтан тайқитын адамға қатысты айтылған. Мақал екі қарама-қарсы мінезді салыстырып, адамның ішкі болмысын сөз арқылы ашады: ер — ақиқатқа жақын, ез — жалғанға бейім.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал уәде беріп тұрып жалған сөйлемеуге, жауапкершілікті сезінуге үндейді. Мысалы, бір адам жұмыста қателігін жасырып өтірік айтудың орнына, оны мойындап, түзету жолын ұсынса, ол шын мәнінде ер мінез танытқан болады. Мұндай сөз сенімділікті арттырып, адамды сыйлы етеді.