Ер - ырыстың кепілі.
«Ер - ырыстың кепілі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер азамат — ырыс пен берекенің кепілі: елдің байлығы мен тыныштығы оны қорғайтын, сақтайтын ерге сүйенеді. Кепіл — бір нәрсенің орындалатынына берілген сенім, кепілдік. Мақал ердің жауапкершілігін айтады: ол бар жерде ырыс тоналмайды, ысырап болмайды, ел аш қалмайды. Шаңырақ деңгейінде де солай: үйдің иесі еңбекқор, сенімді болса, берекесі қашпайды. Бұл сөз «Ел — ырыстың кілті» деген жолмен жұптасатын сияқты: ел ырыстың есігін ашса, ер оның аман тұруына жауап береді.
Образдар мен теңеулер
Кепіл — ескі құқықтық ұғым: қарыз алғанда не келісім жасағанда сенім ретінде қалдырылатын зат, мал, кейде адам; кепілге тұру — басқа үшін жауапқа тұру. Мақал осы сөзді ерге телиді: ер ырыстың сақталатынына өзі жауапты, оның сөзі мен ісі — сенім. Ер мен ырыс арасындағы байланыс қорғаушы мен қазынаның байланысындай. Сызықша арқылы берілген теңдік мақалды қысқа анықтамаға айналдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды отбасының, ауылдың, ұжымның сенімді азаматын мақтағанда, оған жауапкершілік жүктегенде айтады. Мысалы, жас жігіт үйленгенде не ауылға басшы болып сайланғанда, ақсақалдар осы сөзбен жол сілтейді. Интонациясы — ақыл, сенім білдіру. Әйелдердің еңбегін төмендетіп, ырысты тек ер ғана табады деп айту орынсыз. Мысалы: «Енді шаңырақ сенің мойныңда, балам. Ер — ырыстың кепілі».
Қолданылу жағдаяттары
— Құдалықта қыздың әкесі күйеу баланың қолын қысып, ер — ырыстың кепілі, қызымның бақытын саған сеніп тапсырамын дейді.
— Шаруа қожалығын ұлына тапсырған әке оған малдың есебін көрсетіп, енді бүкіл отбасының берекесі соның қолында екенін айтады.