Дінсіз - кәпір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Дінсіз - кәпір» деген мақал тура мағынасында дінді мойындамаған, иман жолынан алыстаған адамды білдіреді. Астарлы мағынасы бұдан кең: адамды адам ететін рухани тірек, сенім, ар-ұят, жөн-жосықтан ажырамау керек деген ой айтылады. Халық мұнда дінді тек ғибадат ретінде емес, мінезді түзейтін, жүректі тазартып, адамды жауапкершілікке шақыратын құндылық ретінде түсіндірген.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дін» — тек діни рәсім емес, иман мен адамгершіліктің белгісі. Ал «кәпір» сөзі біреуді кемсіту үшін емес, рухани негізден айырылған, сенімсіз, тура жолдан тайған адамды кескіндейтін қатқыл ұғым ретінде қолданылған. Мұндағы қарама-қарсылық дін мен дінсіздікті, дұрыс жол мен адасуды айқындап тұр. Сондықтан мақал ойды өткір, қысқа әрі ескерту түрінде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал адамды имандылыққа, адалдыққа, сабырға шақыру мәнінде түсіндіріледі. Мысалы, біреу өтірік айтып, уәдесінде тұрмаса, үлкендер «рухы әлсіреп, діннен алыстама» деп ескерту үшін осы сөздің мағынасын қолдануы мүмкін. Яғни мақалдың түйіні — сенімсіздік пен арсыздықтан сақтану.