Дос адамның белгісі қарлығаштай
Қас адамның белгісі қара тастай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезін екі түрлі бейнемен салыстырады. Дос адам қарлығаштай — жеңіл, жылы, жанға жақын, пайдасы тиетін, көңілге қуаныш сыйлайтын адам дегенді білдіреді. Ал қас адам қара тастай — суық, ауыр, қатал, жүрекке салмақ салатын, тіл табысуы қиын кісі деген астар береді. Яғни адамның шын болмысы оның жүріс-тұрысынан, қарым-қатынасынан, пейілінен танылады.
Образдар мен теңеулер
Қарлығаш — көктемнің, мейірімнің, берекенің белгісі. Халық оны сүйкімді, зиянсыз, үйге құт әкелетін құс деп таниды. Сондықтан дос адамның бейнесіне лайық алынған. Қара тас — салқындықтың, қаттылықтың, ауырлықтың символы. Ол жансыз, қимылсыз, жүрекке жылу бермейтін нәрсені елестетеді. Осы арқылы қас адамның мінезі де қатып қалған, мейірімсіз екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың аралас-құраласында, достық таңдауда жиі қолданылады. Мысалы, біреу қиын кезде қол ұшын беріп, жылы сөз айтып жүрсе, оны жұрт «дос адамның белгісі қарлығаштай» деп бағалайды. Ал үнемі қабақ түйіп, тек пайдасын ойлайтын адамға осы мақалдың екінші жартысы сәйкес келеді.
Qas adamnyń belgisi qara tastaı.