Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының күнде бір үйі кеңиді,
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел-жұрт құрметтеп, үйіне жиі келіп-кетеді, сондықтан оның...
Әдепті бала - арлы бала,
Әдепсіз бала - сорлы бала.
Әдепсіз бала - сорлы бала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әдеп пен тәрбиенің адам өміріндегі орнын айтады. Әдепті бала — үлкенді сыйлап, кішіге қам...
Бас аманда мал тәтті,
Бас ауырса, жан тәтті.
Бас ауырса, жан тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамға ең алдымен амандық, тыныштық, саулық қымбат. Басың сау, денің бү...
Олақ жаман, олақтан салақ жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолынан іс келмейтін, епсіз адам жаман; ал одан да жаманы — жұмысын дұр...
Жатқан жыланның құйрығын баспа.
**Негізгі мағынасы** «Жатқан жыланның құйрығын баспа» деген мақал сақ бол, өзіңе зиян келтіретін іске орынсыз араласпа...
Білекті бірді жығар,
Білімді мыңды жығар.
Білімді мыңды жығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал күш пен білімді салыстырады. Тура мағынада білегі күшті адам бір адамды жеңуі мүмкін, ал...
Адам - түп ата, Хауа - түп ана.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамзаттың бәрі бір бастаудан тарағанын білдіреді. «Адам» мен «Хауа» — ер мен әйелдің, я...
Итті Құдай иесімен қинасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тағдыры қожайынымен бірге байланысты деген ой. Астарлы мағынасы...
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның ісі мен мінезі үлгі болады, одан үйрену керек. Ал жаман адамның қылығы мен теріс әрек...
Өз ақылың ақыл-ақ,
Кісі ақылы шоқырақ.
Кісі ақылы шоқырақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ақылына сенуді, бірақ басқа кісінің ақылын да орынсыз кемсітпеуді меңзейді. «Ө...
Дауылпаз деген құс болады,
Дауысы жер жарады.
Дауысы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір құстың қатты даусын суреттейді. Астарлы мағынасы — даусы зор, сөзі...
Көп сөз - күміс, аз сөз - алтын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен, мөлшерімен айту керек екенін білдіреді. Тура мағынада көп сөйлеу мен аз с...
Тұр, тұрдан хабар келсе,
Ұйқыдан маза кетеді.
Ұйқыдан маза кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір хабардың келуі адамды бейжай қалдырмайтынын, көңілге тыныштық бермейтінін білдіреді....
Жақсы сөйлесе, аузынан гүл төгілер,
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам мінезін, ішкі дүниесін айқындайтынын білдіреді. Жақсы адам жылы, сыпайы, ойлы...
Жапалақты таспен ұрсаң да, жапалақ өледі,
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы өте қарапайым: жапалақты таспен ұрсаң да, тасты жапалақпен ұрсаң да, бәр...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.