Бай мақтанса, дәулеті шашылар,
Жарлы мақтанса, арты ашылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның орынсыз мақтануының зиянын ескертеді. Бай өз дәулетіне сеніп, көпірсе, мал-мүлкі ысырап болып, берекесі қашуы мүмкін. Жарлы адам да бар-жоғын асыра айтып, мақтанса, артындағы шын жағдайы ашылып, ұятқа қалады. Яғни, мақтаншақтық адамды қадірлетпейді, керісінше абыройын түсіреді. Халық мұнда байға да, кедейге де сабыр мен қарапайымдық керек екенін үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы дәулет — тек ақша не мал емес, жалпы молшылық, байлық, несібе. Шашылар сөзі байлықтың рәсуа болып, ұстамсыздықтан тарап кетуін білдіреді. Ал жарлы — жоқ-жітік, тұрмысы төмен адам. Арты ашылар деген тіркес оның шын хәлі, әлсіз тұсы белгілі болып қалатынын меңзейді. Демек, мақал сыртқы жарқылға емес, ішкі байсалдылыққа мән береді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл сөз өте орынды. Әлеуметтік желіде біреудің барын көрсетіп, өзінен жоғары сөйлеп мақтануы жиі кездеседі. Мысалы, қарызға алған көлікпен өзін бай етіп көрсеткен адам кейін шын жағдайы әшкереленіп, беделінен айрылуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал кішіпейіл болуға, барды бағалап, артық сөзден сақтануға шақырады.
Jarly maqtansa, arty ashylar.