Байдың малы ортақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның малы көп болғандықтан, оның пайдасын көп адам көреді дегенге саяды. Астарлы мағынасы — дәулетті, мүмкіндігі мол адамның дүниесі елге де, жұртқа да қызмет етуі керек; байлық жеке басқа ғана емес, ортаға да игілік әкелгенде құнды болады. Сонымен бірге мал-мүлікке мастанбау, байлықтың жауапкершілігін сезіну керек деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай» сөзі тек дәулетті адамды емес, қолы кең, мүмкіндігі мол кісіні білдіреді. «Мал» — дәстүрлі қазақ ұғымында байлықтың, тіршіліктің, ырыс-несібенің белгісі. «Ортақ» деген сөз байлықтың пайдасы көпшілікке тиетінін меңзейді. Яғни бұл жерде малдың өзі ғана емес, одан келетін игілік, көмек, қолдау ортақ мүддеге қызмет етуі керек деген ой бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды материалдық жағдайы жақсы адамдардың қоғамға көмегі туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, кәсіпкер мектепке компьютер сыйласа не ауылға су құбырын тартып берсе, жұрт оның еңбегін «байдың малы ортақ» деп бағалайды. Бұл — байлықты тек жинау емес, елге пайда келтіру екенін еске салатын өнегелі сөз.