Бай мақтанса - бір жұттық,
Батыр мақтанса - бір оқтық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шамадан тыс мақтануы қауіпке ұрындыратынын ескертеді. Бай байлығына масаттанса, бір жұтта малы мен дәулетінен айырылып қалуы мүмкін; батыр ерлігіне сеніп, кеуде қақса, бір оққа ұрынып, ажал құшу қаупі бар. Яғни, дәулет те, күш те, атақ та мәңгі емес, сондықтан адам кішіпейіл болып, сақ жүргені дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір жұттық» сөзі малға, байлыққа төнетін табиғи апатты аңғартады. Қазақ үшін жұт — бар дәулетті бір сәтте жалмайтын ауыр сынақ. Ал «бір оқтық» батырдың да өмірі қыл үстінде екенін білдіреді: ерлік бар жерде қауіп те бар. Осы екі образ арқылы мақал байлық пен батырлықтың сыртқы күш екенін, ал олардың артында әрдайым тәуекел мен өткіншілік жатқанын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді бүгін де мансапқа, ақшаға не беделге тым сеніп, паңданатын адамға айтуға болады. Мысалы, табысы көбейген адам өзін өзгеден жоғары қойып, сақтық пен жауапкершілікті ұмытса, бір қаржылық қате шешім оның жағдайын күрт төмендетуі мүмкін. Сондықтан мақтаннан гөрі сабыр, еңбек және парасат қымбат.
Batyr maqtansa - bir oqtyq.