Баласы әкесіне кереку үйретеді.
«Баласы әкесіне кереку үйретеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Баласы әкесіне Керекуді үйретеді — Кереку деп қазақтар ертеде Павлодар қаласын атаған. Әкесі сол жаққа талай рет мал айдап, сауда жасап барған, жолдың әр бұрылысын біледі, ал кеше туған бала оған жол сілтемек. Мақал тәжірибесіз жастың тәжірибелі үлкенге ақыл айтуын әжуалайды: білмейтінін білетіндей көрсету күлкілі. Кейде ол жаңа заманның жастары үлкендерден озып, оларға шын үйрететін кездерде де әзілмен айтылады.
Образдар мен теңеулер
Кереку — Ертіс бойындағы ескі бекініс пен қаланың қазақша атауы, кейін ол Павлодар деп аталды. Ауыл адамдары үшін бұл сауда жасайтын, нан, мата алатын белгілі орын болған, жолын үлкендер жатқа білген. Мақалдағы күлкі осыдан: әкесі жүріп-тұрған жолды баласы үйретпек. Сөз кереге болып та оқылуы мүмкін: онда бала әкесіне киіз үйдің керегесін керуді үйретеді, ал әкесі оны талай жыл өз қолымен құрған. Екі оқылымда да ой бір: үлкеннің тәжірибесін жас бір күнде баса алмайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне ақыл айтуға асыққан жасқа үлкендер жартылай күліп, жартылай ескертіп айтады. Кәсібін жетік білетін шебер жаңа келген шәкіртінің ақылына таңданғанда да қолданады. Әзілмен айтылса жақсы естіледі, әйтпесе жасты жасытып жібереді. Ал жас шын жаңа нәрсені үйретіп жатса, мысалы атасына телефон қолдануды көрсетсе, мақал тек әзіл ретінде орынды. Мысалы, отыз жыл шопан болған әкесіне қой қырқуды үйреткен ұлына шешесі күліп: «Баласы әкесіне кереку үйретеді», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жас жігіт бүкіл өмірі ағаш шапқан әкесіне балтаны қалай ұстау керегін көрсетпек болды; көршісі күліп мақалды айтты.
— Базарда сауда жасап жүрген қарт әкесіне баласы бағаны қалай айту керегін үйреткенде, қасындағы саудагер әйел жымиып, осы мақалды айтты.