Байы өлген қатын келіншек болады,
Кедей болар жігіт еріншек болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тұрмыс жағдайы мінезге тікелей әсер ететінін астарлап айтады. Байы өлген әйел «келіншек болады» деуі — оның қайтадан жасай түсуі емес, тіршілік қамымен алға ұмтылып, өзін күтімге алып, өмірге бейімделіп кететінін меңзейді. Ал «кедей болар жігіт еріншек болады» дегені — кедейліктің негізгі себебі тек жоқшылық емес, көбіне жалқаулық, еңбектен қашу, ұқыпсыздық екенін білдіреді. Яғни мақал адамды тағдырға сілтемей, өз ісіне жауапты болуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын келіншек болады» деген тіркес — тіршіліктің адамды шыңдайтынын көрсететін образ. Әйелдің өмір ауыртпалығына қарамай, қайта сергіп, жинақталып шығуы суреттеледі. Ал «кедей болар жігіт» бейнесі ер адамның еңбекке салғырт қараса, тұрмысы төмендей беретінін аңғартады. Бұл жерде кедейлік пен еріншектік қатар қойылып, олардың байланысы әдейі салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал еңбек пен жауапкершіліктің маңызын еске салады. Мысалы, бір адам табысы аз деп шағымдана бермей, дағдысын жетілдіріп, тұрақты жұмыс іздесе, жағдайын түзете алады. Ал білім оқып, еңбек еткен жан кедейліктен шығудың жолын өзі табады.
Kedeı bolar jigit erinshek bolady.