Байлауы жоқ шешеннен
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.

Негізгі мағынасы

Ойын түйіндей алмайтын шешеннен үндемей отыратын ақылды кісі артық, бәйге ала алмаған жүйріктен белі жуан бесті ат артық дейді. Сөзі көп, бірақ нәтижесіз шешен де, көзге түскенмен жарыста озбаған жүйрік те пайдасыз сән болып қалады. Ал үндемей отырған есті кісі артық сөзбен іс бұзбайды, бесті ат жүк те тартады, мініс те болады. Мақал сырттай жылтыраққа емес, нақты пайдаға баға береді.

Образдар мен теңеулер

Бәйге — тойдағы ат жарысы, жүйрік — сол жарысқа бапталған ат. Жүйрікті ұстау қымбат: оны асырап, баптап, бәйгеге қосады, бәйге алмаса, барлық еңбек зая. Бесті — бес жастағы, күші толысқан жылқы; белі жуан бесті — сымбатсыз болса да, мықты, шыдамды мал. Байлауы жоқ шешен мен бәйге алмаған жүйрік, есті мен бесті қатар қойылып, екі жұп бірін-бірі түсіндіреді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды мақтаншақ, бірақ ісі жоқ адамды тыңдап отырып айтады, кейде үнсіз, қарапайым, бірақ сенімді адамды мақтау үшін қолданады. Ауыл ақсақалы, жаттықтырушы, бригадир аузынан естіледі. Сөзге енді үйреніп жүрген жасты сөгу үшін айту орынсыз. Мысалы: «Анау көп сөйлейді, бірақ бір шаруаны бітірген жоқ; байлауы жоқ шешеннен үндемеген есті артық».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы жылқышы қымбатқа алынған, бірақ бір бәйге алмаған жүйрікті көрсетіп, «Бәйге алмаған жүйріктен белі жуан бесті артық» деп күледі.
— Отбасы кеңесінде көп сөйлеген күйеу баладан гөрі үнсіз отырып, түбінде мәселені шешіп берген інісін ата мақтап, мақалды айтады.