Бақыл әулие емес,
Әулие бақыл емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы атына, атағына немесе беделіне қарап асыра бағаламау керек дегенді білдіреді. Тура мағынада “бақыл” да, “әулие” де бір-біріне айналып кетпейді; астарлы мағынада әркімнің өз орны, өз болмысы бар, кімнің кім екенін ісі мен мінезі көрсетеді. Біреуді орынсыз көтермелеу де, қадірлі адамды төмендету де дұрыс емес.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы “әулие” — аса қадірлі, таза, абыройлы адам бейнесі. Ал “бақыл” — көп сөйлейтін, бос дабыра қылатын, салмақсыздау адамды аңғартады. Осы екі қарама-қарсы образ арқылы халық адамның шын бағасы лауазымында емес, тәрбиесінде, парасатында, ісінде екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әлеуметтік желідегі жалған беделге, сырт көзге жылтыр көрінуге қатысты жиі айтылады. Мысалы, бір адам өзін өте білгір етіп көрсеткенімен, нақты жұмыста нәтиже шығармайды. Сондайда жұрт “Бақыл әулие емес, әулие бақыл емес” деп, шындықты сыртқы сөзден емес, нақты әрекеттен іздеу керегін ескертеді.
Áýlıe baqyl emes.