Байдың малы ардақты,
Жарлының жаны ардақты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бай мен жарлының тіршілігін салыстырады. Бай үшін ең қымбат нәрсе — малы, өйткені оның дәулеті мен тіршілігі соған байланысты. Ал жарлы адам үшін ең ардақтысы — жаны, яғни өмірі мен амандығы. Астарлы мағынасы: әр адамның қадір тұтатын дүниесі өз жағдайына қарай өзгеше болады. Дәулеті бар адам малын сақтауға мән берсе, жоқ-жұтаң адам ең алдымен жан тыныштығы мен амандығын ойлайды. Мақал адамның әлеуметтік халін түсінуге, біреудің мұңын менсінбеуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік қана емес, байлықтың, дәулеттің белгісі. «Жан» — адамның өмірі, ары, амандығы, ішкі тыныштығы. «Ардақты» сөзі екі түрлі құндылықты қатар көрсетеді: біреу үшін сыртқы байлық, біреу үшін тіршілік өзі. Осы арқылы мақал қазақтың өмір танымындағы шындықты дәл бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал орынды. Мысалы, жағдайы жақсы адам ақша мен мүлкін көбейтуді ойласа, қарапайым адам көбіне денсаулық, қауіпсіздік, отбасының амандығын бірінші орынға қояды. Сондықтан бұл сөз өзгеге түсіністікпен қарап, әркімнің өз уайымы бар екенін еске салады.
Jarlynyń jany ardaqty.