Бақылдың бауы көгермес,
Көгерсе көбеймес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: баулы, байланып тұрған нәрсе көгеріп, өсіп-өнбейді, ал көгерсе де көбеймейді. Астарлы мағынасы: бақылау мен қысым көп жерде еркін даму болмайды, адам да, іс те шектен тыс қадағалауда өспейді. Бір нәрсенің табиғи түрде дамуы үшін сенім, кеңдік, мүмкіндік керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бау» — байлау, шектеу, қысып ұстау белгісі. «Көгеру» — тіршіліктің, өсудің, жан біту мен дамудың нышаны. Ал «көбеймеу» — толық ашылмау, өркен жаймау деген ойды білдіреді. Яғни, мақал баумен тартылған нәрсенің еркін жетілуі қиын екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді шамадан тыс бақылау мен сенімсіздік туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, ата-ана баласын әр қадамын қадағалап, өз бетінше шешім қабылдатпаса, бала жауапкершілікке де, дербестікке де толық үйренбейді. Сол сияқты жұмыста да қызметкерге тек бұйрық беріп, еркіндік пен бастамаға жол ашпаса, нәтиже баяу болады. Мақал адамның дамуына сенім мен кеңдік керек екенін ескертеді.
Kógerse kóbeımes.