«Бақылдың бауы көгермес, Көгерсе көбеймес.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «бақыл» — сараң, қолы ашылмайтын адам, ал «бау» — бақ, бау-бақша. Тура мағынасы: сараңның бағы көгермейді, көгерсе де көбеймейді. Астарлы мағынасы — сараңдықта береке жоқ: бөлісуден қашқан адамның дүниесі өсіп-өнбейді, жиғаны болса да, оның қызығын көрмейді. Халық ырыс жомарт қолға, бөліскен дастарқанға қонады деп сенген. Мақал жомарттықтың өзі берекенің бастауы екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Бақыл» — ескі сөз, «сараң» сөзімен мәндес. «Бау» — тамыр жайып, жеміс беретін тірі дүние, адам ырысының бейнесі. «Көгеру» — өсу, жандану, ал «көбею» — өркен жайып, өсім беру. Бағбан суды аяса, бақ қурайды; дүниесін аяған адамның ырысы да солай тарылады. Екі жолды құрылым ойды сатылап күшейтеді: алдымен өспейді, өссе де өнбейді. Осылайша сараңдықтың зияны екі қабат көрсетіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін мақал сараңдық пен қанағатсыздық туралы айтылады. Мысалы, бір кәсіпкер қызметкерлеріне еңбегіне лайық ақы төлемей, әр тиынды үнемдесе, жақсы мамандары кетіп, ісі өрге баспайды. Ал табысын әділ бөліскен адамның айналасы берік, ісі де өседі. Мақал жомарттықты ысырап емес, берекенің тірегі деп үйретеді.
Kógerse kóbeımes.