Балаға
әкенің бағы бақ болмайды,
малы мал болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әкенің қолындағы байлық пен дәулет балаға өзінен-өзі шынайы игілік болып кетпейді. Астарлы мағынасы — ата-ананың жинағаны, беделі, бағы немесе бар дәулеті баланың өмірінде еңбек пен ақылдың орнын баса алмайды. Бала өз несібесін өзі жасап, өз еңбегімен, тәрбиесімен, мінезімен ғана адам болады. Яғни мұраға сеніп отыру жеткіліксіз, адам өзін өзі тәрбиелеп, өмірге жауапкершілікпен қарауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «әке бағы» — әкенің жолы, ырысы, жолы болған дәулеті мен абыройы. «Бақ» сөзі — тек сәттілік емес, өмірлік мүмкіндік деген ұғым береді. «Мал» — байлықтың, дәулеттің белгісі. Бірақ мақал оларды баланың өз еңбегінсіз «баққа» да, «малға» да айналмайтынын білдіреді. Яғни сырттан келген дайын несібе адамның ішкі қасиетін алмастырмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, ата-анасы жағдайы жақсы болғанымен, оқуға салғырт қарап, еңбектенбеген жас маман өмірде ұзаққа бара алмайды. Ал қарапайым отбасынан шыққан, бірақ еңбекқор, тәртіпті және ізденгіш адам өз жолын тауып кетеді. Сондықтан мақала адамды өз күшіне сенуге, еңбекті қадірлеуге үндейді.
ákeniń baǵy baq bolmaıdy,
maly mal bolmaıdy.